अभिवाचनातला आनंद


डॉ. प्रिया जामकरजशी मुलं टिव्‍हीसमोर बसून जेवतात तसं आम्ही एकीकडे पुस्तकात डोकं खूपसून जेवायचो. गोष्टीच्या विश्वात रमण्याची ती सुरुवात होती. वाचत असताना शब्द ‘दिसणं’ आणि ‘ऐकू’ येणं हेसुध्दा नकळत घडलं. उदाहरणार्थ बालकवींच्या ‘औदुंबर’ कवितेमधे रंगीबेरंगी चित्र दडलेलं आहे हे कोणी सांगण्याची, शिकवण्याची गरज नव्हती. पाठ्यपुस्‍तकात एक कविता होती, ‘घड्याळबाबा भिंतीवर बसतात, दिवसभर टिक टिक करतात.’ त्‍यातल्या ‘टिकटिक’ ह्या शब्दातील टिकटिक कानाला ऐकू यायची! म्हणजे शब्द दिसतात, ऐकू येतात, थोडक्यात ते मृत नसतात, हे उमजत गेलं. आमच्या गावात वाघमारेसर नावाचे उत्साही गृहस्थ होते. ते साने गुरूजी कथामाला चालवत. त्यामधे मी जायचे. ते तिथं मला गोष्टीचं जाहीर वाचन करायला लावत. ही मुलगी स्पष्ट वाचते, तर सांगू हिला, असा त्यांचा दृष्टिकोन असावा.

शब्दांकित


मुलुंड विहार महिला मंडळातर्फे आयोजित ‘शब्दव्रती आनंदयात्री’ कार्यक्रमात अभिवाचन करताना डावीकडून प्रज्ञा गोखले, स्नेहल वर्तक, पद्मजा प्रभू, नीलिमा घोलप आणि माधवी जोग  ‘शब्दांकित’ हा आमचा, हौशी मैत्रिणींचा गट. आम्ही चौघी मैत्रिणींनी मिळून तो १९९९ साली सुरू केला. त्या चौघी म्हणजे आशा साठे, माधवी जोग, निशा मोकाशी आणि मी स्वत: अनुराधा जोग. आशा आणि माधवी या दोघी स्वेच्छानिवृत्त शिक्षिका आणि त्याही भाषा विषयाच्या. आम्ही एकत्र भेटलो आणि थोड्या गप्पांनंतर आशा आणि माधवी ह्या दोघींनीही शाळेतील मुलांसाठी काहीतरी करावे असे वाटत असल्‍याचे सांगितले. आमच्‍याजवळ वेळ व उत्साह, दोन्ही होते,  त्याचा सदुपयोग व्हावा ही जबरदस्त इच्छा तर होतीच! 

दिग्दर्शनाचा अभाव

Ashok Tamhankar 01/01/2013

को.म.सा.प. साहित्य अभिवाचन स्पर्धा २०१२ मध्ये साहित्य अभिवाचन करताना पालीचा संघ  ´मुन्नी, चमेली, जलेबी आणि कोंबडी पळाली´ च्या युगात, मराठी पुस्तक वाचनाच्या एका कार्यक्रमात, आख्खं सभागृह हुंदके देऊन रडलं, असं मी तुम्हाला सांगितलं तर तुमचा विश्वास बसेल का? अशक्यच वाटेल ते तुम्हाला. पण देवनारला झालेल्या ´साहित्य अभिवाचन´ स्पर्धेत ते घडलं! आणि ते घडवलं रायगड जिल्ह्यातील ´पाली´सारख्या छोट्या गावातून आलेल्या साध्यासुध्या दिसणार्‍या, कुठलाही अभिनिवेश न दाखवणार्‍या एका चमूनं, आपल्या  उत्तम साहित्य अभिवाचनानं.

रंगगंध कलासक्त न्यास - ‘अभिवाचना’ची एक वेगळी वाट


आस्था - सोलापूर - :  प्रथम पारितोषिक विजेते - २००९  रंगगंध कलासक्त न्यासाच्या पुरुषोत्तम दारव्हेकर स्मृती अखिल भारतीय साहित्य अभिवाचन महोत्सवास २०१२ मध्ये दहा वर्षे पूर्ण झाली.

 ‘रंगगंध’च्या साहित्य अभिवाचन महोत्सवाबद्दल बोलताना, जर ‘स्पर्धेतील संघ पुढच्या वर्षी काय वाचायचं याची तयारी वर्षभर करत असतात’ असं म्हटलं तर काही रंगकर्मी तुच्छतेनं हसून उद्गारतात, “तुमच्या स्पर्धेत पुस्तक समोर ठेवूनच वाचायचं असतं ना मग काय करायची एवढी तयारी? एक दिवसात तयार होईल ते अभिवाचन... !’’ आदल्या दिवशी गाईड पाठ करून दुसर्‍या दिवशी परीक्षा देणारे महाभाग असतात ना! त्यातलाच हा प्रकार! परदेशात पाठ्यपुस्तकं परीक्षेच्या वेळी उघडी ठेवता येतात, पण तेव्हाही खरा अभ्यास केलेला विद्यार्थीच उत्तीर्ण होतो. तसं आहे हे...

साहित्य अभिवाचन - नवे माध्यम


तळेगाव येथील कलापिनी संघ स्‍पर्धेत अभिवाचन करताना (व्यासपीठावर मध्यभागी) संघप्रमुख डॉ, सुहास कानिटकर  मी कोकण मराठी साहित्य परिषदेच्या ऐरोली शाखेतर्फे १९७७-७८ व १९७८-७९ साली कथालेखन स्पर्धा आयोजित केली होती. कथास्पर्धेचा निकाल जाहीर करायची वेळ आली तेव्हा माझ्या मनात असा विचार आला, की आपण निकाल जाहीर करण्याच्या नेहमीच्या पद्धतीपेक्षा - म्हणजे निकाल पेपरमध्ये जाहीर करणे किंवा फक्त विजयी स्पर्धकांना, म्हणजेच कथालेखकांना तो कळवणे ह्यापेक्षा वेगळ्या प्रकारे तो जाहीर करावा. मी पारितोषिक वितरणासाठी विशेष कार्यक्रमाचे आयोजन केले. त्या कार्यक्रमात कथास्पर्धेच्या सर्व लेखक-स्पर्धकांना निमंत्रित केले. कार्यक्रमातच निकाल जाहीर होईल हे कळवले.

अभिवाचन – नवे माध्यम!


अभिवाचन - एक स्‍वतंत्र माध्‍यममहाराष्‍ट्रात ठिकठिकाणी अभिवाचनाचे कार्यक्रम होत असतात. त्‍यांचे वृत्तांत, बातम्‍या वर्तमानपत्रांतून अधुनमधून प्रसिद्धही होतात. अभिवाचनात प्रामुख्‍याने कविता आणि कथा यांचा समावेश असतो. काही ठिकाणी स्‍वरचित साहित्‍याचेही अभिवाचन केले जाते. विजया मेहता यांचे ‘झिम्मा’ प्रसिध्द झाले तेव्हा नाना पाटेकर, सुहास जोशी यांनी त्यातील उतारे वाचले, तेदेखील अभिवाचन म्हटले गेले. प्रकाशक अभिवाचन नव्या पुस्तकांच्या प्रसिध्दीसाठी उपयोगात बर्‍याच वेळा आणतात. ते तो प्रकाशन कार्यक्रमाचा भाग समजतात. तेवढ्यापुरते ते खरे असतेही.