कुटुंब रंगलंय नेत्रदानात!

प्रतिनिधी 25/05/2011

मी वैयक्तिक पातळीवर १९८१च्या सुरुवातीस कल्पाक्कम, तमिळनाडू येथे नेत्रदान प्रचार-प्रसार कार्यास सुरुवात केली. आमच्या घरात कोणाला अंधत्व आले किंवा अंधत्व घेऊनच कोणी जन्माला आले म्हणून नाही. माझे वास्तव्य अणुशक्ती खात्यातील नोकरीनिमित्ताने (१९७१ ते १९९१) तेथे असताना १९८०च्या अखेरीस Reader's Digest मध्ये 'Sri Lanka gives eyes to the world' हा लेख मी वाचला आणि अचंबित झालो. हा इवलासा देश छत्तीस देशांना नेत्र पुरवतो हे वाचून फारच आश्चर्य वाटले.

- श्री.वि. आगाशे

सृजनाचे नवे रंग!

प्रतिनिधी 21/05/2011

सुचिता पडळकरसुचिता पडळकर यांचं वास्तव्य कोल्हापूरमध्ये. त्यांचं कार्यक्षेत्र बालवाडी फुलोरा आणि सृजन आनंद विद्यालय. स्त्रीचे हक्क, स्वातंत्र्य यांविषयी तर महिलादिनाला आवर्जून चर्चा होतात, पण लहानग्यांसाठी काम करणाऱ्या सुचिता पडळकर स्त्रीचं आणि सृजनाचं नातं वेगळं सांगतात.
 

प्रश्न :तुमचं बालपण कुठे गेलं? कुटुंबातील वातावरण कसं होतं?
 

उत्तर :चाळीस वर्षांपूर्वी एखाद्या मध्यमवर्गीय कुटुंबातील वातावरणासारखंच! वर्ध्याला गांधी -विनोबांच्या प्रेरणेनं स्वातंत्र्यापूर्वी स्वातंत्र्यसैनिकांच्या मुलींसाठी सुरू झालेल्या महिलाश्रमात माझं बालपण गेलं. माझे आजोबा तिथं संगीत शिक्षक होते. तिथलं शिक्षण म्हणजे विविध भारतीय भाषा, कला, संस्कृती, सण, कृषिपरंपरा, लोककला यांचं संमेलन होतं.
 

प्रश्न : महाविद्यालयीन शिक्षण कुठे झालं? ते दिवस कसे होते?
 

ज्याचा त्याचा विठोबा


बैलगाडीऐवजी
बाप मर्सीडीज बेंझमधून शेतात येत आहे..
एसी गोठ्यातील बैलांना पाणी पाजून,
ट्रॅक्टरनं नांगर मारत आहे.
‘ऊसाला पाणी दे’ असा एसएमएस गड्याला करून
मोबाइलवरून ‘भाकर घेऊन ये’
असं आईला सांगत आहे...
सालं नको म्हटलं तरी
वारंवार हेच स्वप्न
मला का पडत आहे?

कवी बालाजी इंगळे यांच्या लेखणीतून उतरलेली ही उपरोधपूर्ण ‘फॅण्टसी’ थोडीफार का होईना सातारा जिल्ह्यातल्या काही खेड्यांत मी अनुभवली. काल-परवापर्यंत खेडं म्हटलं की डोळ्यांसमोर चित्र यायचं ते विजेशिवाय अश्मयुगातला काळोख घेऊन जगणारी घरं...तांड्यातांड्यावर पाण्यासाठी लागणार्‍या कोसो मैल दूर रांगा...मातीला मोल देता देता मातीमोल होणारा भूमिदास...अन् पदवीधर झाल्यावर ‘सुशिक्षित बेकारा’चं लेबल लावून ‘नोकरी की शेती?’ या प्रश्नात घुसमटणारं तारुण्य...

‘व्यासपीठ’ शिक्षक प्रेरित होईल?

प्रतिनिधी 02/05/2011

 ‘व्यासपीठ’तर्फे आयोजित ‘शिक्षण आणि सुजाण नागरिकत्व’ या कार्यक्रमात योगेश देसाई (कारागृह अधीक्षक, ठाणे), अभय ओक (न्यायमूर्ती, उच्च न्यायालय, मुंबई) व ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश बाळशैक्षणिक गुणवत्तेच्या विकासासाठी प्रेरणा-प्रबोधन-प्रयत्न अशी संकल्पना ठरवून, त्यासाठी शैक्षणिक घटकांचा म्हणजे शिक्षक, पालक व विद्यार्थी यांचा विकास करण्याचा प्रयत्न करणे हे ध्येय ठरवून ‘व्यासपीठ’च्या कार्याला सुरूवात झाली. शिक्षणाविषयी चिंतन करणारे शिक्षक व प्रत्यक्ष धडपड करणारे कार्यकर्ते-शिक्षक एकत्र आले. ‘व्यासपीठ’ची पहिली बैठक एप्रिल 2008 मध्ये झाली. शिक्षकांची मानसिकता सकारात्मक करणे, त्यांची प्रयोगशीलता वाढवणे- त्यासाठी व्याख्याने, शैक्षणिक विषयांवर चर्चा, कार्यशाळा असे विविध उपक्रम योजले गेले. काही प्रबोधनात्मक मोठे कार्यक्रम व काही विषयज्ञान समृध्दीसाठी कार्यक्रम ...

सेवेमधे असलेल्या शिक्षकांसाठी ‘प्रकल्प सादरीकरण स्पर्धा’ जाहीर केली गेली. नकाशावाचन, शब्दसंपादन, गणित, शाळेमधे शून्य कचरा मोहीम, हस्ताक्षर सुधार प्रकल्प, अशा वेगवेगळ्या विषयांवर प्रात्याक्षिकांसह सादरीकरण केले गेले. ‘माझे शिक्षणातील प्रयोग’ व ‘शिक्षणातील तीर्थक्षेत्रे’ या विषयांवर शिक्षकांसाठी ‘निबंध स्पर्धा’ आयोजित केली गेली.

'थिंक महाराष्ट्र' प्रकल्प’


'थिंक महाराष्ट्र' प्रकल्पाची व्याप्ती क्षितिजाएवढी आहे. पण त्या सर्व दूरच्या व लांब पल्ल्याच्या गोष्टी म्हणून बाजूला ठेवून सध्या तीन उपक्रम हाती घ्यावे आणि त्या आधारे महाराष्ट्रीय समाजातील आत्मविश्वास जागा होण्यास चालना द्यावी असे ठरवण्यात आले आहे. हे तीन उपक्रम असे-

'थिंक महाराष्ट्र' प्रकल्पाची व्याप्ती क्षितिजाएवढी आहे. पण त्या सर्व दूरच्या व लांब पल्ल्याच्या गोष्टी म्हणून बाजूला ठेवून सध्या तीन उपक्रम हाती घ्यावे आणि त्या आधारे महाराष्ट्रीय समाजातील आत्मविश्वास जागा होण्यास चालना द्यावी असे ठरवण्यात आले आहे. हे तीन उपक्रम असे-

 

1. मराठी कर्तृत्वाची नोंद, ती जिल्हा, राज्य, राष्ट्र-आंतरराष्ट्र अशा पातळ्यांवर असेल.

 

2. स्वयंसेवी संस्था व व्यक्ती यांच्या निरलस कार्याचा आढावा वेळोवेळी सादर केला जाईल.

 

3. मराठी समाज व संस्कृती यांच्यासंबंधात विकिपीडिया धर्तीचे माहिती-संकलन.

 

वेबसाईट हे तुलनेने कमी खर्चाचे माध्यम आहे आणि त्यावर माहिती साठवण्याची क्षमता अपार आहे. म्हणून या प्रकल्पामध्ये वेबसाईट हा मूलाधार मानला आहे आणि या प्रकल्पाचा गाभा निकोप संपादकीय दृष्टीने माहिती संकलित करणे हा आहे.

 

माझी साडेतीनशे नातवंडे

प्रतिनिधी 28/04/2011

सुधीर नाईकमी मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलो, वाढलो व तसाच आहे. खाऊन-पिऊन सुखी; शिक्षणात ब-या डोक्याने वावरलो. मोठ्या न् खोट्या इच्छा-आकांक्षा कधीच मनात आल्या नाहीत. माझे वडील, माझ्या वयाच्या सतराव्या वर्षी गेले - एवढे एक दुःख सोडले तर फारशा अडचणी नाहीत. आई होती. मोठा भाऊ व वहिनी, दोघांनी कधी कसली अडचण पडू दिली नाही. काका-मंडळीही नेहमी विचारत आली. एम्.ए.नंतर स्टेट बँकेत नोकरी मिळाली. यथावकाश लग्न. – सुविद्य पत्नी, एक मुलगा, एक मुलगी. मध्येच नोकरी सोडून वकिली चालू केली. मुलांची शिक्षणे पूर्ण झाली. पाठोपाठ, त्यांची लग्ने पार पडली. मोजून चार वेळा आजोबा झालो. याच काळात ‘नैसर्गिक शेती’ या विषयाशी ओळख झाली. मग झाडे लावणारा ‘झाडकरी’ होऊन संकल्प सोडला – “आयुष्याच्या प्रत्येक दिवसामागे एक झाड लावणे. मी शंभर वर्षें जगणार, म्हणून निदान छत्तीस हजार पाचशे झाडे माझ्या नावे, व घरात वाढते कुटुंब… म्हणून साडेतीन लाख झाडे लावणे व वाढवणे, तीही नैसर्गिक शेतीच्या पध्दतीने”. हे आपले कर्तव्य असे समजून सध्या राहात असतो. अद्यापपर्यंत सत्तावन्न हजार झाडे असा माझा स्कोअर झालेला आहे.

सरस्वतीदेवीची सामाजिक कृतज्ञता


मुंबईच्या दादर येथील सरस्वतीदेवी विद्या विकास ट्रस्ट ने शैक्षणिक क्षेत्रात उत्कृष्ट सेवेचे योगदान दिलेले आहे. त्याबद्दल ‘प्रियदर्शनी’ फाऊंडेशनतर्फे तिचा गौरवचिन्ह देऊन सन्मानही करण्यात आला आहे. ही संस्था समाजाचे ऋण जाणून ‘मातृपूजन व मातृशक्ती जागरण समारंभ’ (सामाजिक कृतज्ञता सोहळा) दरवर्षी घडवून आणते. याही वर्षी तो मुंबईत दादर येथील महात्मा फुले कन्याशाळेतील हॉलमध्ये झाला. ‘सैनिक भारती ह्युमॅनिटी फाऊंडेशन’ च्या संस्थापक व अध्यक्ष वीरपत्‍नी श्रीमती प्रतिमा राव आणि नागपूरचे रामभाऊ इंगोले यांचा गौरव यावर्षी करण्यात आला.  इंगोले देहविक्रय करणार्‍या स्त्रियांचे व त्यांच्या मुलांचे पुनर्वसन व त्यांच्या भविष्यासाठी तरतूद या प्रकारचे कार्य गेली दोन दशके करत आहेत. डॉ. स्नेहलता देशमुख समारंभाच्या अध्यक्ष होत्या

प्रतिमा राव या ‘घास अडतो ओठी सैनिक हो तुमच्यासाठी’ हे शब्दश: खरे ठरवून, सैनिक व त्यांच्या कुटुंबांचे न्याय्य हक्क मिळवून देण्याकरता उभ्या ठाकल्या आहेत. त्यांनी सांगितले, की सैनिकांना, त्यांच्या विधवा पत्‍नींना ‘जिल्हा सैनिक कल्याण केंद्र’ असूनदेखील योग्य ती मदत योग्य वेळी मिळत नाही. पतिनिधनानंतर मलासुद्धा सैनिकांच्या कुटुंबीयांसाठी असलेल्या सोयीसुविधा मिळवताना वाईट अनुभव आले. आपल्यासारख्या शेकडो कुटुंबांची तशीच अवस्था असल्याचे लक्षात आले. मग त्यांच्यासाठी आपणच लढले पाहिजे असा विचार मनात आला आणि तो कृतीत उतरवण्यासाठी ‘सैनिक भारती ह्युमॅनिटी फाऊंडेशन’ या संस्थेची उभारणी केली.
 

वसा सैनिकांच्या कल्याणाचा आणि देशाच्या संरक्षणसिद्धतेचा!


अनुराधा गोरेअनुराधा गोरे यांची जीवनकहाणी ऐकताना मला कवी फ.मु.शिंदे यांच्या ‘आई’ कवितेतील ओळी आठवतात. सुरुवातीच्या ओळी अशा आहेत.

आई म्हणजे काय असते?
घरातल्या घरात गजबजलेले गाव असते
आई म्हणजे वासराची गाय असते
लेकराची माय असते
दुधावरची साय असते!

हिवरेबाजार आणि पोपट पवार


आदर्श., यशवंत... निर्मल वनग्राम

पोपट पवारांचा हिवरेबाजार

सुखानं, आनंदानं, नांदणारं गाव
माझ्या गावात व्यसनाचा वास नाही
इथं कोणीही अक्षरआंधळा नाही
गावच्या घराघरात गोबरगॅस, ऊर्जाचूल
घराघरात एक नाही तर दोनच मुलं.
गावचं माळरान बारा महिने हिरवंगार
दावणीतच गावची जनावरं खाती चारा
गावकर्‍यांनी श्रमदानानं बांधल्या वाटा
बारा महिने धनधान्याचा असतो साठा
तुम्हालाही वाटतं ना, तुमचं गावदेखील
माझ्या गावासारखं असावं आदर्श गाव?

हे वर्णन आहे, ‘हिवरेबाजार’ गावचं. मी हिवरेबाजारला जाऊन आले, ते प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहिलं.

हिवरेबाजारचं सध्याचं रूप आणि पूर्वीचं रूप यांत जमीनअस्मानाचा फरक आहे – असं मी वारंवार ऐकलं-वाचलं होतं. मी पाहिलं ते नवं गाव. कसं होतं पूर्वीचं ‘हिवरेबाजार?’ १९९० पूर्वीचं?