भवरलाल जैन - उद्योगपती व जैन उद्योगसमूहाचे प्रवर्तक


उत्तर महाराष्ट्रात म्हणजे खानदेशातील, जळगावात हट्टाने राहून त्या गावाचे नाव जगाच्या नकाशावर प्रकाशमान करण्याचे श्रेय प्रख्यात उद्योगपती व जैन उद्योगसमुहाचे प्रवर्तक डॉ.भवरलाल जैन यांना जाते. महाराष्ट्राच्या औद्योगिक प्रगतीचा आवाका जेव्हा मुंबई-पुण्यापलीकडे कल्पिला जात नव्हता तेव्हा भवरलालजींनी स्वत:च्या औद्योगिक साम्राज्याचा पाया जळगावात घातला. शेती, शेतकरी आणि शेतीसंबधी उद्योगात हाडाची काडे करण्याची बांधिलकी मानली. पाश्चिमात्य देशांतले तंत्रज्ञान डोळसपणाने भारतीय मुशीत घालून शेतक-यांना उपलब्ध करुन दिले. स्वत: शेतकरी असल्याने, पिढ्यांन् पिढ्या शेती करणा-या घरात जन्म घेतल्याने त्या व्यवसायाशी त्यांची नाळ उत्तमरित्या जुळली होती.

एकमेवाद्वितीय गोंधळीण


सुलभा सावंत यांनी पारंपारिक धार्मिक स्वरूपाच्या लोककलेला आधुनिक कार्यक्रमाचे स्वरूप दिले ते ‘भक्तिरंग’च्या रुपाने..

“ ९ ८.......” एकेक आकडा सावकाशपणे उच्चारत संपूर्ण मोबाइल नंबर सांगून झाला आणि समोर उपस्थित बहुतेक जणींनी तो भारावल्या अवस्थेत लिहून घेतला. महिला-मेळाव्यानिमित्त बहुसंख्येने एकत्र आलेला तो समस्त स्त्रीवर्ग आनंदून गेला होता. त्या आधीचे दोन तास सभोवतीचे सर्व जग विसरून गेल्या होत्या. काहींनी हातांनी ताल धरत, टाळ्या वाजवून आणि काहींनी रंगमंचावर जाऊन आणि रंगमंचाजवळच्या जागेत नृत्य सुरू करुन कार्यक्रमास उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.

एकमेवाद्वितीय ‘गोंधळीण’


“९८.............” एकेक आकडा सावकाशपणे उच्चारत संपूर्ण मोबाइल नंबर सांगून झाला आणि समोर उपस्थित बहुतेक जणींनी तो भारावल्या अवस्थेत लिहून घेतला. महिला-मेळाव्यानिमित्त बहुसंख्येने एकत्र आलेला तो समस्त स्त्रीवर्ग आनंदून गेला होता.

- ज्योती शेट्ये

“९८.............” एकेक आकडा सावकाशपणे उच्चारत संपूर्ण मोबाइल नंबर सांगून झाला आणि समोर उपस्थित बहुतेक जणींनी तो भारावल्या अवस्थेत लिहून घेतला. महिला-मेळाव्यानिमित्त बहुसंख्येने एकत्र आलेला तो समस्त स्त्रीवर्ग आनंदून गेला होता. त्या आधीचे दोन तास सभोवतीचे सर्व जग विसरून गेल्या होत्या. काहींनी हातांनी ताल धरत, टाळ्या वाजवून आणि काहींनी रंगमंचावर जाऊन आणि रंगमंचाजवळच्या जागेत नृत्य सुरू करुन कार्यक्रमास उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.

 

 

गोहराबाई कर्नाटकी –शताब्दी आली तरी उपेक्षाच!


बालगंधर्व हे महाराष्ट्राचे दैवत त्यांची प्रेयसी आणि नंतरची बायको गोहराबाई कर्नाटकी हिला कर्नाटकात प्रतिगंधर्व म्हणत. परंतु महाराष्ट्रात मात्र तिचा द्वेष करत. गोहराबांईची शताब्दी चालू आहे. या निमित्ताने कन्नडमध्ये रहमत तरीकेरी या संगीत अभ्यासकाचा लेख प्रसिद्ध झाला आहे. प्रशांत कुलकर्णी यांनी सादर केलेला त्याचा अनुवाद

सोबत, मराठी गोहराबाई यांच्याबद्दलचा द्वेष काय प्रकारचा होता हे दर्शवणारी बाळ सामंत-शंकर पापळकर संवादाची झलक (पुनर्मद्रित)...

गोहरा-बालगंधर्व यांच्या संबंधांचे स्वरूप कसे असेल हे सांगणे कठीण आहे. त्यांच्या दोघांच्या फोटोमध्ये कोट घातलेल्या आणि डोक्याला फेटा गुंडाळलेल्या पुरुषी वेशामध्ये गोहराबाई आहेत आणि बाजूला बालगंधर्व स्त्रीवेशामध्ये आहेत. गोहरा-बालगंधर्व संबंध दैहिक, प्रेमिक की कलात्मक होते हे सांगणे कठीण आहे. ते आपल्या समाजामध्ये प्रचलित असलेले आध्यात्मिक असावेत.

अपूर्व नाट्य अभिनेत्री, गायिका गोहराबाई कर्नाटकी यांच्या निधनानंतरसुद्धा, त्यांना त्यांच्या प्रतिभेनुसार गौरव प्राप्त झाला नाही. गोहराबाई (१९१०-१९६७) ह्यांचे हे जन्मशताब्दी वर्ष आहे; तर कोणास त्यांची आठवणही राहिलेली दिसत नाही.

बेळगीच्या भगिनी

हिवरेबाजार आणि पोपट पवार


आदर्श., यशवंत... निर्मल वनग्राम

पोपट पवारांचा हिवरेबाजार

सुखानं, आनंदानं, नांदणारं गाव
माझ्या गावात व्यसनाचा वास नाही
इथं कोणीही अक्षरआंधळा नाही
गावच्या घराघरात गोबरगॅस, ऊर्जाचूल
घराघरात एक नाही तर दोनच मुलं.
गावचं माळरान बारा महिने हिरवंगार
दावणीतच गावची जनावरं खाती चारा
गावकर्‍यांनी श्रमदानानं बांधल्या वाटा
बारा महिने धनधान्याचा असतो साठा
तुम्हालाही वाटतं ना, तुमचं गावदेखील
माझ्या गावासारखं असावं आदर्श गाव?

हे वर्णन आहे, ‘हिवरेबाजार’ गावचं. मी हिवरेबाजारला जाऊन आले, ते प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहिलं.

हिवरेबाजारचं सध्याचं रूप आणि पूर्वीचं रूप यांत जमीनअस्मानाचा फरक आहे – असं मी वारंवार ऐकलं-वाचलं होतं. मी पाहिलं ते नवं गाव. कसं होतं पूर्वीचं ‘हिवरेबाजार?’ १९९० पूर्वीचं?

डॉ. लहाने यांची जीवनदृष्टी


डॉ. तात्यासाहेब लहाने यांनी ‘सकाळ’ वृत्तपत्राने योजलेल्या त्यांच्या डोंबिवलीतील व्याख्यानात त्यांची बालपणापासूनची कहाणी सांगितली. ते किती कठीण परिस्थितीतून या पदापर्यंत पोचले ते ऐकले की आपण स्तिमित होतो. मग मनात येते, की आपण आपल्या अडीअडचणी, संकटे यांचा उगाच बाऊ करतो. त्या किरकोळ व तात्पुरत्या स्वरूपाच्या असतात. आपल्याला लहाने यांच्यासारख्यांच्या जीवनाकडे बघून जीवन जगण्याचा उत्साह-उमेद मिळतात. जीवन समरसून कसे जगावे हे कळते. सर्वसामान्य माणसांना ही माणसे मार्गदर्शक वाटतात.

डॉ. तात्यासाहेब लहाने हा  गोष्टीवेल्हाळ माणूस आहे. ते ठरावीक न बोलता आजुबाजूला निरीक्षण करत बोलत जातात :

‘सकाळ’ वृत्तपत्राचा बॅनर व सिंबॉल निळ्या व पाढंर्‍या रंगांत दाखवला आहे. त्याचे कारण म्हणजे निळ्या रंगाचे reflection इतर रंगांपेक्षा शरीरात आतपर्यंत झिरपते. पांढरा रंग निर्भेळतासूचक आहे. साहजिकच, हे वृत्तपत्र भेसळ नसलेले वृत्तपत्र आहे. ‘सकाळ’ सामाजिक कार्य करणारे वृत्तपत्र असून दुष्काळ पडल्यावर गुरांसाठी छावण्या उभारणारे वृत्तपत्र आहे. अशा वृत्तपत्रातर्फे बोलावले, की मी महाराष्ट्रात कुठेही जातो.

भोवताली निराशाजनक परिस्थिती असली तरी लोकांची जगण्याची उमेद वाढावी म्हणून मी व्याख्याने व अनुभव कथन करतो.

आशा पाटील यांची लोकविलक्षण भ्रमंती!


सायकल शर्यतीमध्ये १९७३ सालापासून १९८७ पर्यंत सातत्याने सहभागी होणारी तळेगाव दाभाडे येथील पहिली स्त्री खेळाडू!

 जुन्या मुंबई -पुणे रस्त्यावरील बोरघाट एकोणतीस मिनिटांत सायकलवरून चढणारी भारतातील एकमेव स्त्री सायकलपटू!

 मुंबई-पुणे रस्ता न थांबता पाच तास पंचेचाळीस मिनिटांमध्ये पार करणारी एकमेव स्त्री खेळाडू!

 पाच फूट दोन इंच उंची, नीटनेटके बसावेत असे, कोणतीही फॅशनेबल स्टाईल न करता कापलेले करड्या रंगाचे केस, समोरच्याला दरारा वाटावा असे चेहर्‍यावरचे भाव, स्कर्ट व वर कॉलरचा शर्ट असा वेश आणि तिच्या अस्तित्वाचा अविभाज्य घटक असावा अशी ‘हिरो’ची जुन्या स्टाईलची लेडीज सायकल सतत तिच्या बरोबर!

 शिरपेचामध्ये अनेक उपाधी धारण केलेली, तळेगाव-दाभाडे येथील आशा पाटील!

उदय टक्‍के - हायटेक फिंगर्स


ज्यांच्या केसालाही धक्का लागला तर सर्व महाराष्ट्रभर प्रतिक्रिया उमटेल अशा बाळासाहेब ठाकरे ह्यांचे केस तो कापू शकत होता! त्यासाठी त्यांची मर्जी संपादन करून, तो त्यांचा हेअर स्टायलिस्ट बनला. त्याचे नाव उदय टक्के. पण मित्रमंडळी त्याला म्हणतात बाबुराव.

उदय आमच्या ट्रेकिंग ग्रूपमधला मित्र. तो आमच्यासारखा साधासुधा होता, पण आता, तो एकदम हाय-टेक कुशल आणि यशस्वी व्यावसायिक झाला आहे. त्याने खूप मोठी भरारी घेतली आहे, पण स्वभावाने तो जुना बाबुरावच आहे!

ज्योती म्हापसेकरची झेप!


     मुंबईची छोटी-बुटकी दिसणारी ज्योती म्हापसेकर धाडसाने व पूर्ण विश्वासाने सहा फुटी बिल क्लिंटनसमोर उभी राहिली! ती क्लिंटन फाउंडेशनच्याच निमंत्रणावरून सध्या अमेरिकेत आहे.

     ज्योती म्हापसेकर यांच्या विचारकार्याचा सन्मान!

ज्योती म्हापसेकर      ‘मुलगी झाली हो’ या नाटकामुळे महाराष्ट्राला व जगालाही परिचित झालेल्या ज्योती म्हापसेकर यांचा पुढील प्रवास अधिकच मोठा आणि त्यांचे क्षितिज विस्तारत जाणारा आहे. म्हापसेकर यांनी ‘क्लिंटन फाउंडेशन’च्या निमंत्रणावरून अमेरिकेत पर्यावरण या विषयावर सादरीकरण केले. फाउंडेशनने म्हापसेकर यांना अमेरिकेत बोलावले ते त्यांच्या कचरा व्यवस्थापन व पर्यावरण या क्षेत्रांतील उपक्रमशील कामामुळे. फाउंडेशनने त्यांचे व्यासपीठ त्या वर्षी जगातील फक्त सहा लोकांना उपलब्ध करून दिले. त्यात ज्योती म्हापसेकर यांचा समावेश होता.

श्रीधर फडके - सद्गुणी कलावंत

प्रतिनिधी 16/07/2010

“मी कोणत्याही कलेची साधना ही देवपूजाच मानतो” असं म्हणणारे श्रीधर फडके हे नव्या पिढीतील प्रज्ञावंत, प्रतिभावंत, अग्रगण्य संगीतकार व गायक आहेत. प्रख्यात गायक व संगीतकार कै. सुधीर फडके यांचे ते चिरंजीव. गीत-कवितेतील अर्थाला, शब्दांतील सौंदर्याला अधोरेखित करण्याची सुधीर फडके यांची गायनशैली श्रीधर फडके यांनी अतिशय जाणीवपूर्वक आत्मसात केली असली, तरी त्यांनी स्वत:चा स्वतंत्र ठसा उमटवला आहे. त्यांना घरचा समृद्ध वारसा असला तरी संगीतकार किंवा गायक व्हायचं असं काही त्यांनी ठरवलेलं नव्हतं. पितृसहवास हा मौलिक ठेवा असला तरी त्यांच्या लहानपणी त्यांचा गाण्याशी संबंध ऐकण्यापुरताच होता. आधी शिक्षण पुरं कर असं वडिलांनीच बजावलं होतं. मुंबईच्या रुपारेल महाविद्यालयातून 'फिजिक्स' व 'इलेक्ट्रॉनिक्स' या विषयांत एम.एस्सी. केल्यावर ते पुढील शिक्षणासाठी अमेरिकेला गेले व त्यांनी न्यूयॉर्क येथे मातोश्री ललिता फडके यांच्या समवेत...कॉम्प्युटर सायन्स या विषयात एम.एस. पदवी संपादन केली. त्यांच्या संगीत-प्रवासाला आरंभ झाला अमेरिकेत. कॅम्लिन कंपनीच्या मालती दांडेकर अमेरिका भेटीवर आल्या होत्या. त्यांनी श्रीधर फडके यांना हरिपाठाचं पुस्तक दिलं व 'देवाचिया व्दारी, उभा क्षणभरी...' या अभंगाला चाल लावण्याची विनंती केली. त्याप्रमाणे श्रीधर फडके यांनी चाल बांधली व तेथेच, कोलंबिया विद्यापीठातील कार्यक्रमात खुद्द सुधीर फडके यांनी त्या चालीवर हा अभंग गायला.