शिवगौरा – मूर्तिरूपातील शंकर, उरणजवळ

Think Maharashtra 15/11/2019

_shiv_gauraखोपटे हे उरण तालुक्यातील अरबी समुद्रालगतच्या खाडीकिनारी वसलेले, विस्ताराने मोठे गाव. ते गाव सात पाड्यांनी मिळून बनले आहे. गावात इतर गावांसारखाच गणेशोत्सव साजरा होतो, पण तेथील गावकरी त्याच्या जोडीला आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण उत्सव साजरा करतात. तो आहे शिवोत्सव. ती परंपरा तब्बल आठ दशकांपासून चालू आहे. ‘शिवगौरा’ मंडळाद्वारे त्या उत्सवाला सुरूवात झाली. शिवोत्सव पाच दिवस चालतो. उत्सवात विविध कार्यक्रमांची रेलचेल असते. शिव आणि शक्ती यांच्यातील वर्चस्ववादाचे प्रतीक असणारे कलगी-तुऱ्याचे जंगी सामने आणि पारंपरिक नृत्य हे त्या विविधरंगी कार्यक्रमांचे वैशिष्ट्य. संपूर्ण महाराष्ट्र भाद्रपद महिन्यात गौरी-गणपतींची प्रतिष्ठापना करत असताना, खोपटे गावातील ‘शिवगौरा उत्सव मंडळ’ शिवोत्सव साजरा करत असते. ज्येष्ठा गौरी पूजनाच्या दिवशी गावाच्या पाटीलपाड्यात थेट भगवान शंकर सुंदर आरास असलेल्या जागेत विराजमान होतात. भाद्रपद शुक्ल द्वादशीला गौराविसर्जन होते. शाडूच्या मातीपासून बनलेल्या ‘गौरा’ म्हणजे शिवमूर्तीची प्रतिष्ठापना केली जाते. शिवमूर्तीची निर्मिती आणि पूजन हे त्याच परिसरापुरते होते की आणखी कोठे? सहसा प्रतीकरूपात होत असलेले शिवपूजन मूर्तिरूपात कसे आले?

महाळुंगी गाव (Mahalungi Village)


रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यात वसलेले महाळुंगी हे छोटेसे गाव आहे. तेथील वातावरण निसर्गसंपन्न आहे. गावाच्या आजूबाजूला जंगल आहे. त्यामुळे झाडांची संख्या जास्त आहे. गावाच्या जवळ डोंगर आहे. त्या गावाची लोकसंख्या चारशेचोवीस आहे. गावात मारूती मंदिर आणि गावदेवीचे पुरातन मंदिर आहे. गावदेवी हेच गावाचे ग्रामदैवत आहे. गावदेवीची यात्रा एप्रिल महिन्यात असते. गावात हनुमान जयंतीचा उत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.

गावातील लोक शेती करतात. काही लोक जवळच पाच किलोमीटर परिसरात असलेल्या एम.आय.डी.सी नावडा फॅक्टरीमध्ये नोकरी करतात.

गावात येण्यासाठी वाहतुकीची सार्वजनिक व्यवस्था नाही. एसटी पनवेलपासून येते ती दोन किलोमीटरवर असलेल्या मोरबे गावापर्यंत. तेथून गावात येण्यासाठी जीपगाडीची व्यवस्था आहे. गावाजवळच एम.आय.डी.सी असल्यामुळे प्रदूषणाचा त्रास थोडाफार जाणवतो.

गावात एक ओढा आहे. 'धबाकी' असे त्या ओढ्याचे नाव आहे. डोंगराच्या पायथ्याशी तळे आहे. गावात पावसाळ्यात पुरेसा पाऊस पडतो. त्या पावसावरच शेतकरी भाताची शेती करतात. उन्हाळ्यात मात्र पाण्याची टंचाई असते. तेथे बाजार भरत नाही. येथील लोक पाच किलोमीटरवर असलेल्या देवीचा पाडा या गावी रविवारी बाजारासाठी जातात.

गावात अंगणवाडी आणि चौथीपर्यंत जिल्हा परिषदेची शाळा आहे. पुढील शिक्षणासाठी देवीचा पाडा किंवा पनवेल या ठिक़ाणी जावे लागते. त्या गावाच्या आजूबाजूला चार-पाच किलोमीटर परिसरात चिंधन, खाणाव, वावंजे, खेरणे, कानपोली ही गावे आहेत. गावात शोभा बोलाडे या सामाजिक कार्यकर्त्या राहतात.

माहिती स्रोत : शोभा बोलाडे - 9273557715

एकांडी शिलेदार शोभा बोलाडे


_Shobha_Bolade_1_0.jpgशोभा बोलाडे पनवेल तालुक्यातील गावागावांमध्ये पाणीप्रश्न व रेशनप्रश्न यांवर कार्यरत आहेत. त्यांनी त्या प्रश्नांवर उत्तरे मिळवण्यासाठी महिलांचे संघटन करून महिलांना मार्गदर्शन केले; तसेच, महिलांना गावातील इतर प्रश्नांविरूद्धही आवाज उठवण्यास प्रवृत्त केले. त्यामुळे शोभा यांना गावातील पुढारी, राजकारणी यांनी त्रास दिला, गुंडांकरवी जीवे मारण्याच्या धमक्याही दिल्या. तरी त्या बधल्या नाहीत. उलट, त्यांनी त्या सर्वांना आव्हान देत, स्त्रियांना त्यांच्या स्वत:च्या हक्कांबाबत जागृत केले. त्यामुळे डोक्यावरून पदर ढळू न देणा-या स्त्रिया संबंधितांना जाब विचारू लागल्या आहेत. ते शोभा बोलाडे यांच्या सामाजिक कामाचे फलित म्हणावे लागेल.