सुजलाम सुफलाम गाव – मुरुड-जंजिरा (Murud Janjira Village)


मुरुड-जंजिऱ्याला सिद्दी संस्थानचा इतिहास आहे, छत्रपतींनी ते सर करण्याचा प्रयत्न केला, पण तो असफल ठरला. तेव्हा दर्यासारंग दौलतखानाने बाजूलाच, कासा खडकावर पद्मदुर्ग उभा केला...

मुरुड-जंजिरा हे माझे गाव. रेवदंडा-साळाव पूल ओलांडून मुरुडकडे येताना रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंनी दिसणारी बदलती दृश्ये नजर खिळवून ठेवतात. अधुनमधून समुद्राच्या लाटांचा खेळ, तर कधी नजरेला सुखावणारी मुलायम हिरवळ, मध्येच लागणारी लहानशी गावे.

शिल्पकलेचा देखणा आविष्कार मुरुडच्या वेशीवर दृष्टीस पडतो, तो म्हणजे जंजिऱ्याच्या भूतपूर्व नवाबांचा राजवाडा. नवाबांनी तो राजवाडा 1885 च्या सुमारास प्रशासनाच्या सोयीसाठी बांधला. राजवाड्याचे शिल्प मुघल व गोथिक पद्धतीचे आणि मनोहारी आहे. राजवाड्याच्या ठिकाणापासून सभोवारचा समुद्र व मुरुड शहराच्या परिसराचे दृश्य विहंगम दिसते. शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली ती भूमी.

कुरूंदवाड संस्थान

प्रतिनिधी 15/10/2015

पटवर्धन घराणे पेशवाईत प्रसिध्दी पावले. त्यांचा मूळ पुरूष हरिभट. त्यांचा मुलगा त्र्यंबकराव. त्यांना दोन मुलगे -निळकंठराव आणि कोन्हेरराव. ते दोघे पराक्रमी होते अशी इतिहासात नोंद आहे. त्यांनी घोडनदी, मोतीतलाव व सावशी या लढायांमध्ये पराक्रम गाजवला. मात्र ते दोघे शेवटच्या लढाईत कामी आले.

पटवर्धन घराण्याच्या मिरज, सांगली, तासगाव, जमखंडी, मिरजमळा, बुधगाव अशा शाखा होत्या. पटवर्धन घराण्यातही पुढे फाटाफूट झाली आणि मोठी पाती व धाकटी पाती तयार झाली. मोठ्या पातीची राजधानी कुरूंदवाड येथे होती, तर धाकट्या पातीची माधवपुर-वडगाव (बेळगाव जिल्हा). स्वातंत्र्यानंतर, पुढे ही संस्थाने मुंबई राज्यात विलिन झाली.

कोकणातील इतर गावच्या पटवर्धन घराण्यापेक्षा कोतवडेकर पटवर्धन घराणे विस्तीर्ण व शूर मानले जाते.

हरिभटबाबाचे तिसरे पुत्र त्रिंबकराव यांचा वंश म्हणजे कुरुंदवाड घराणे

त्रिंबकरावांचे दोन पुत्र निळकंठराव व कोन्हेरराव

निळकंठराव यांचे पुत्र रघुनाथराव व कोन्हेररावांचे पुत्र गणपतराव यांच्यामध्ये कुरुंदवाडचा सरंजाम समान वाटला गेला. रघुनाथभट यांना कुरुंदवाडकर तर त्यांचे कनिष्ठ बंधू शिवराय हे वाडीस राहत म्हणून त्यांना वाडीकर म्हणतात.

गणपतराव कागवाडास राहू लागले. त्यामुळे त्यांना कागवाडकर म्हणतात.

रघुनाथभटांच्या वंशातील बाजीपंत पटवर्धन हे सातारा रोड स्टेशनास लागून असलेल्या डोंगरी(नांदगीर) किल्ल्याचे किल्लेदार होते.

कोतवडे हे कोकणातील रत्नागिरीपासून अंदाजे अकरा मैल गाव आहे. पटवर्धन घराण्यातील पहिले हरिभट पटवर्धन यांनी तेथील खोत सहस्त्रबुद्धे यांच्या उपाध्येपणाची वृत्ती संपादून ते कोतवडे गावीच राहिले.