कायद्याचा अर्थ


- माधवी करंदीकर

      अल्‍पवयीन मुलीला घरातून पळवून नेऊन तिच्‍याशी शरीरसंबंध ठेवल्‍याबद्दल दिल्‍लीतील बावीस वर्षीय मुलावर बलात्‍कार आणि अपहरणाचा गुन्‍हा दाखल करण्‍यात आला ही बातमी ‘महाराष्‍ट्र टाइम्‍स’मध्‍ये वाचली. मुलीने आपण स्‍वसंमतीने शरीरसंबंध ठेवल्‍याची कबुली कोर्टामध्‍ये दिली. मुलीची बाजू ऐकून घेतल्यानंतर दिल्ली कोर्टाने निर्णय सुनावताना प्रेम करणे हा गुन्हा नसल्याचे सांगितले. कोर्टात ते दोघे प्रेमी असल्याचे सिद्ध झाल्यावर त्या दोघांच्या पालकांनीही त्याला संमती दिली. मुलीच्‍या प्रेमाच्या कबुलीमुळे संजयवर लावण्यात आलेला बलात्काराचा आरोप मागे घेण्यात आला आणि बलात्‍कार प्रकरणी त्‍याची मुक्‍तता करण्‍यात आली. त्‍यानंतर मात्र त्या मुलाला अल्‍पवयीन मुलीच्‍या अपहरणाच्‍या गुन्‍ह्यात तीन महिन्‍यांचा कारावास सुनावण्‍यात आला.

‘शहरयार’ आणि सुखद योगायोग!


ज्‍येष्‍ठ मराठी कवी आणि गझलकार सदानंद डबीर यांनी ‘गारूड गझलचे’ या पुस्‍तकात मराठी गझल व समकालीन उर्दू गझल ह्यांचा तुलनात्मक सौंदर्यवेध घेताना, ‘शहरयार’ ह्या प्रतिभावंत उर्दू कवीचे काही शेर नमूद केले आहेत. शहरयार यांना नोव्‍हेंबर 2010 मध्‍ये ‘ज्ञानपीठ’ पुरस्कार जाहीर झाला. समारंभात शहरयार यांनी आपले भाषण संपवताना तोच शेर म्‍हटला, जो डबीर यांनी आपल्‍या पुस्‍तकासाठी निवडला आणि त्याचे विश्लेषण केले. शहरयारसारख्या मोठ्या कवीच्‍या मनाशी आपण तद्रूप झाल्‍याची भावना त्या क्षणी डबीर यांच्‍या मनात जागली. या उर्दू शेराचा अर्थ स्‍पष्‍ट करत डबीर यांनी केलेली ही मल्लिनाथी...
 

‘शहरयार’ ह्या प्रतिभावंत उर्दू कवीला ‘ज्ञानपीठ’ पुरस्कार नोव्हेंबर 2010 मध्ये जाहीर झाला. माझे ‘गारूड गझलचे’ हे पुस्तक ‘ग्रंथाली’मार्फत डिसेंबर 2010 मध्ये प्रकाशित झाले. त्यात मी मराठी गझल व समकालीन उर्दू गझल ह्यांचा तुलनात्मक सौंदर्यवेध घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. मुहम्मद अली, निदा फाजली, मख्मूर सईदी, कुमार पाशी व शहरयार हे भारतीय कवी आणि कतील शिफाई व नासिर काजमी हे पाकिस्तानी शायर ह्यांच्या गझलांची वैशिष्ट्ये सांगणारे लेख त्यात आहेत. मराठी गझल एकसूरी होत आहे का? व तसे असल्यास त्याची कारणे काय? गझल हा काव्यप्रकार कसा ‘बहुरूपिणी’ आहे! हे आधुनिक उर्दू गझलांच्या संदर्भात स्पष्ट करणे असे त्या पुस्तकाचे आशयसूत्र आहे.

कलांगणचा ‘भावे’ प्रयोग

प्रतिनिधी 08/09/2011

- सरोज जोशी

वर्षा भावे संगीताची आराधना अनेक वर्षांपासून करत आहेत, परंतु त्यांची ‘झी मराठी’च्या ‘सारेगमप....लिटिल चॅम्पस्’ कार्यक्रमासाठी २००८-२००९ मध्ये संगीत समुपदेशक म्हणून नेमणूक झाली आणि त्या प्रकाशझोतात आल्या! ‘लिट्ल चॅम्पस्’स्पर्धेने अनेकांची आयुष्ये या प्रकारे उजळून टाकली आहेत. वर्षा भावे यांना तर जीवनध्येयपूर्तीची सार्थकता लाभली!

- सरोज जोशी

 

वर्षा भावे संगीताची आराधना अनेक वर्षांपासून करत आहेत, परंतु त्यांची ‘झी मराठी’च्या ‘सारेगमप....लिटिल चॅम्पस्’ कार्यक्रमासाठी २००८-२००९ मध्ये संगीत समुपदेशक म्हणून नेमणूक झाली आणि त्या प्रकाशझोतात आल्या! ‘लिट्ल चॅम्पस्’स्पर्धेने अनेकांची आयुष्ये या प्रकारे उजळून टाकली आहेत. वर्षा भावे यांना तर जीवनध्येयपूर्तीची सार्थकता लाभली!

 

‘कलांगण’चा ‘भावे’ प्रयोग


- सरोज जोशी

वर्षा भावे संगीताची आराधना अनेक वर्षांपासून करत आहेत, परंतु त्यांची ‘झी मराठी’च्या ‘सारेगमप....लिटिल चॅम्पस्’ कार्यक्रमासाठी २००८-२००९ मध्ये संगीत समुपदेशक म्हणून नेमणूक झाली आणि त्या प्रकाशझोतात आल्या! ‘लिट्ल चॅम्पस्’स्पर्धेने अनेकांची आयुष्ये या प्रकारे उजळून टाकली आहेत. वर्षा भावे यांना तर जीवनध्येयपूर्तीची सार्थकता लाभली!

- सरोज जोशी

 

वर्षा भावे संगीताची आराधना अनेक वर्षांपासून करत आहेत, परंतु त्यांची ‘झी मराठी’च्या ‘सारेगमप....लिटिल चॅम्पस्’ कार्यक्रमासाठी २००८-२००९ मध्ये संगीत समुपदेशक म्हणून नेमणूक झाली आणि त्या प्रकाशझोतात आल्या! ‘लिट्ल चॅम्पस्’स्पर्धेने अनेकांची आयुष्ये या प्रकारे उजळून टाकली आहेत. वर्षा भावे यांना तर जीवनध्येयपूर्तीची सार्थकता लाभली!

 

सुधीर नांदगावकर


सिनेमारसिकतेच्या शोधात दहा दिशा...

सुधीर नांदगावकरनाटकाचे वेड असलेल्‍या महाराष्‍ट्रात सिनेमासारखी नवी विज्ञानाधिष्ठित कला रुजवण्‍याचे खडतर काम सुधीर नांदगावकरने केले. त्याने महाराष्‍ट्रात आणि भारतातही फिल्‍म सोसायटीची चळवळ पसरवली. नांदगावकरचा प्रवास छापील माध्‍यमाकडून दृकश्राव्य माध्‍यमाकडे असा झालेला दिसतो.
 

नांदगावकर हा साहित्यशास्त्राचा विद्यार्थी, तो मराठी घेऊन एम.ए. झाला. अनंत काणेकर, रमेश तेंडुलकर अशा प्राध्यापकगणांच्या संगतीत वाढला. त्‍याला कवितांची विशेष आवड होती. त्याने काही काळ मुंबईच्या पोद्दार कॉलेज मध्ये मराठी विषय शिकवलादेखील, पण त्या काळी सारा सांस्कृतिक माहोल बदलत होता. नव्या विचारांची व त्याचबरोबर नव्या कलांची समजूत समाजात पसरत होती, त्या टप्प्यावर नांदगावकर सिनेमाकडे, माध्यम म्हणून खेचला गेला. भारतदेश तसा सिनेमावेडा 1930 नंतर (बोलपट अवतरल्यानंतर) झाला होताच. स्वातंत्र्योत्तर, ते खूळ वाढतच गेले. पोटाला मिळाले नाही तरी लोक झुंडीने सिनेमा थिएटरांत जात होते.
 

वाहतूकवेडा


- दिनकर गांगल

वाढवून मिळालेले आयुष्य सत्कारणी कसे लावावे हे अशोक दातार यांच्‍याकडून शिकावे! वयाच्या पंचावन्नच्या आसपास असताना त्यांनी करिअरमधील लक्ष काढून घेतले; व्यवसाय चालू ठेवला, परंतु त्याबरोबर शहर वाहतुकीच्या व्यवस्थेचा अभ्यास सुरू केला, त्यातील गुंता सोडवण्याचे मार्ग सुचवले आणि सरकारी यंत्रणेवर काही प्रमाणात प्रभावदेखील पाडला. त्यांचा तो ध्यास मुंबई एन्व्हायर्न्मेंट ग्रूपच्या माध्यमातून चालूच आहे. त्‍यांनी मित्रांच्या सहकार्याने ‘http://www.mesn.org/ ’ नावाची वेबसाईट निर्माण केली आहे. त्या माध्यमातून मुंबईच्या वाहतूकीच्या प्रश्नांची सोडवणूक साधण्याचा त्यांचा खटाटोप चालू असतो.

- दिनकर गांगल

 

अशोक दातार- वाहतूकवेडा!


वाढवून मिळालेले आयुष्य सत्कारणी कसे लावावे हे अशोक दातारकडून शिकावे! त्याने सन 1995 च्या सुमारास, तो वयाच्या पंचावन्नच्या आसपास असताना करिअरमधील लक्ष काढून घेतले; व्यवसाय चालू ठेवला, परंतु त्याबरोबर शहर वाहतुकीच्या व्यवस्थेचा अभ्यास सुरू केला, त्यातील गुंता सोडवण्याचे मार्ग सुचवले आणि सरकारी यंत्रणेवर काही प्रमाणात प्रभावदेखील पाडला. त्याचा तो ध्यास मुंबई एन्व्हायर्न्मेंट ग्रूपच्या माध्यमातून चालूच आहे.
 

तो महाराष्ट्रातल्या पहिल्या काही टॉप एक्झिक्युटिव्हजपैकी पहिला. त्याने 1960 च्या आसपास स्टॅनफर्ड या जगद्विख्यात अमेरिकन विद्यापीठात एकॉनॉमिक्सचे पदव्युत्तर शिक्षण घेतले, भारतात येऊन एस्सो, डीसीएम, कोकाकोला, गरवारे, रिलायन्स अशा कंपन्यांत दिल्ली-मुंबईमध्ये जवळजवळ तीस वर्षे उच्चाधिकारपदे भूषवली आणि करिअरचा डाव अर्ध्यावर त्यागून तो त्याची मूळ ओढ, जी समाजसेवा त्या क्षेत्राच्या वळणावर आला. ते मूळ अशा अर्थाने, की त्याने वडिलांबरोबर विनोबांच्या भूदान मोहिमेत पदयात्रा केली होती. त्याचे वडील पुण्याचे मोठे डॉक्टर होते, तरी निस्वार्थ बुद्धीने गांधी-विनोबांच्या मोहिमांत, स्वराज्य चळवळीत सामील झाले. तो संस्कार अशोकवर आहे. त्यामुळे उत्तम सांपत्तिक स्थिती व स्वास्थ्य लाभले असूनदेखील त्याने मुंबई महानगरीचे प्रश्न जाणून घेण्यासाठी वणवण सुरू केली.
 

आधी पाया; मगच कळस!

प्रतिनिधी 05/08/2011

शुभदा चौकर     मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा देण्‍यासाठी प्रयत्‍न करावेत याबाबत दुमत नाही. पण हे प्रयत्‍न नक्‍की कोणत्‍या मार्गाने करावेत? ज्‍या राज्‍यातील मुलांना तेथील राज्‍यभाषेतून, अर्थात मराठीतून शिक्षण मिळावे यासाठी सरकारकडून वर्षानुवर्षे काहीच प्रयत्‍न केले जात नाहीत त्‍या ठिकाणी मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळवण्‍यासाठी कागदोपत्री प्रयत्‍न करून काहीच साध्य होणार नाही. राज्‍यातील मराठी शाळांना सरकारकडून २००४ सालापासून वेतनेतर अनुदान देण्‍यात आलेले नाही. त्या शाळांना विद्यार्थ्‍यांकडून फी आकारण्‍याचीही मुभा सरकारकडून देण्‍यात आलेली नाही. अशा परिस्थितीत वीज, पाणी, स्‍वच्‍छता, प्रयोगशाळा असे खर्च सांभाळून त्या शाळा चांगले शिक्षण कसे पुरवू शकणार? लोकांनी आपल्‍या पाल्‍याला इंग्रजी शाळांमध्‍ये टाकण्‍याची दोन कारणे सांगता येतील. एक म्‍हणजे इंग्रजीमुळे आपण शहाणे होऊ हा समज, आणि दुसरा म्‍हणजे मराठी शाळांचा ढासळता दर्जा. एकीकडे इंटरनॅशनल स्‍कूल्‍स अत्‍यंत पॉश, टापटिप आणि दुसरीकडे मराठी शाळा डबघाईला आलेल्‍या, असे चित्र सध्‍या दिसते. या परिस्थितीत मराठी शाळांना अनुदान देणे अत्‍यावश्‍यक असताना सरकारकडून हे काम करण्‍यातच येत नाही. या शाळांना अनुदान नाही आणि फी आकारण्‍याची मंजुरीही नाही. अशा धोरणामुळे मराठी शाळा कचाट्यात सापडल्‍या आहेत.

'दुर्गा'मय!


- सुहिता थत्ते

     'दुर्गा झाली गौरी'या नाटकाचा प्रवास आणि माझा प्रेक्षक म्हणून प्रवास असे समांतर चालू होते. प्रथम 'दुर्गा' भावली ती त्यातल्या सोप्या-सहज पटणा-या गोष्टींमुळे. सहज-सुंदर हालचाली - त्यांचे लोकधर्मी आकृतिबंध-पारंपरिक असून-नसलेल्या वेषभूषा यांमुळे. पुढे 'दुर्गा'च्या तालमी बघण्याची संधी मिळाली. नाटकाशी संबंधीत व्‍यक्तिंची 'दुर्गा'मय असण्याची ओळख होत गेली. रविवारची नियमित तालीम, मुलांचा-पालकांचा त्यातला सहभाग, जिवापाड धडपड करून नवनवीन मुलांना तयार करत राहणं आणि सुट्टयांमध्ये प्रयोग करणं, काकडेकाकांचा अपरिमित उत्साह, मुलांसह-पालकांसह दौरे करण्याची जिद्द... हे सारे पाहून मी वारंवार थक्क होत राहिले

पोलिसांचे हीन जिणे


मुंबईत वांद्र्याला कलानगर नाक्यापासून साहित्य सहवासकडे जाताना मध्ये काही भाग लष्करी छावणी असल्यासारखा दिसतो. दोन-तीन ठिकाणी बंकरमध्ये पोलिस जवान स्टेनगन रस्त्याकडे रोखून खडे असतात. त्यांच्या आजुबाजूस दोन-तीन पोलिस हवालदार व अधिकारी गप्पा छाटत बसलेले वा उभे असतात. थोडे पुढे गेले, की डाव्या हाताला मोठी निळी पोलिस व्हॅन दिसते. तेथून कंट्रोलरूमशी सतत संपर्क चालू असतो. तेथेच रस्त्याच्या उजव्या हाताला लांबलचक अर्ध-पक्की झोपडी बांधलेली आहे. त्यामध्ये पाच-सहा पोलिस चड्डी-बनियान घालून झोपलेले, पत्ते खेळताना अथवा स्वत:चे आवरताना दिसतात. हा सारा बंदोबस्त असतो ठाकरे कुटुंबीयांसाठी. सेनाप्रमुख, त्यांचे चिरंजीव उध्दव आणि युवानेते आदित्य ही सारी मंडळी कलानगर वसाहतीत ‘मातोश्री’ नावाच्या बंगल्यामध्ये राहतात. त्या बंगल्याभोवती पुन्हा पहारा असतोच.