नरेंद्र दातारचा स्वयंभू स्वर-ताल!


पंडित नरेंद्र नारायण दातार हे नाव उत्तर अमेरिकेत साऱ्या भारतीय संगीतप्रेमींना उत्तम परिचयाचे आहे. सर्वजण त्यांना हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताचे नामवंत, प्रथितयश गायक आणि समर्थ गुरू या नात्याने ओळखतात.

त्यांचा जन्म ८ जून १९६० रोजी मुंबई येथे झाला. नरेंद्र लहानपणापासून बुद्धिमान. त्याची शैक्षणिक जीवनातील गुणवत्ता वाखाणण्याजोगी ठरली. त्याला सर्व विषयांत गती होती. तथापी, गणित हा त्याचा हातखंडा विषय. त्याला कानपूरच्या आय.आय.टी.मधील पाचही वर्षे गुणवत्ता शिष्यवृत्ती (मेरिट स्कॉलरशिप) मिळाली होती.

नरेंद्राचा त्याच्या शैशवापासून कल संगीताकडे होता. तो त्याच्या तीन-साडेतीन वर्षांच्या वयात आकाशवाणीवरील गाणी ऐकताना डबा पकडून ताल धरत असे. ते पाहून मी त्याच्यासाठी तबला-डग्गा जोडी विकत घेतली. खेळणे किंवा खाऊ दिल्याने मुलाला जेवढा आनंद होतो त्याच्यापेक्षा कितीतरी अधिक आनंद बाल नरेंद्रला त्यावेळी झाला होता! तेव्हापासून नरेंद्र तबला वाजवू लागला. त्यावेळी, खाली एक-दोन जाड उशा घेऊन बसल्याशिवाय त्याचा हात तबल्यापर्यंत पोचतदेखील नसे. त्याची वडील बहीण सुगंधा गात असे. त्या बालकलाकारांचा कार्यक्रम आकाशवाणीवरही झाला होता. योगायोगाने, तेथे पंडित यशवंतराव केरकर उपस्थित होते. त्यांनी नरेंद्रच्या तबलावादनाचे कौतुक केले होते.

नरेंद्र चांगला गाऊ शकतो या गोष्टीचा पत्ता मात्र आम्हाला उशिरा लागला. तो राजा शिवाजी विद्यालयामध्ये (किंग्ज जॉर्ज हायस्कूल) शिकत असताना एके दिवशी मुख्याध्यापक सौ. वाघ यांचा घरी निरोप आला, की नरेंद्रला एका गायनस्पर्धेसाठी शाळेतर्फे पाठवायचे आहे, तरी त्याच्याकडून गाणे बसवून घ्यावे. घरी सर्वांनाच आश्चर्य वाटले! नरेंद्र त्या स्पर्धेत ‘एकतारी संगे एकरूप झालो, आम्ही विठ्ठलाच्या भजनांत न्हालो’ हा अभंग गायला आणि बक्षिस घेऊन आला!

लावणीसम्राज्ञी सुलोचना चव्हाण


लावणीसम्राज्ञी सुलोचना चव्हाणपाच सुलोचनांनी भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक काळ गाजवला. सर्वात पहिली ‘इंपीरियल मुव्हीटोन’ची नायिका रुबी मायर्स ऊर्फ सुलोचना, मराठी - हिंदी चित्रपटांची नायिका साहेबानू लाटकर ऊर्फ सुलोचना, नायिका सुलोचना चटर्जी, पार्श्वगायिका सुलोचना चोणकर (संगीतकार अविनाश व्यास यांची पत्नी) आणि नंतरच्या काळातील लावणीसम्राज्ञी सुलोचना कदम-चव्हाण!

सुलोचना चव्‍हाण यांचा जन्‍म १७ मार्च १९३३ रोजी मुंबई येथे झाला. कदम कुटुंब मूळ कोल्हापूरचे, पण सुलोचनाचे बालपण ठाकूरद्वारच्या फणसवाडी परिसरात चाळसंस्‍कृतीत गेले. सुलोचनाला जवळचे लोक प्रेमाने माई म्हणून संबोधतात. माईच्या आईचा व्यवसाय फुलविक्रीचा होता. माई बालपणापासून नियमित असे गाणे शिकली नाही. ती घरचा रेडिओ आणि ग्रामोफोन यांवरून जे काही कानावर पडेल ते तन्मयतेने ऐकून गात असे. तिचे कोणी गुरू नाहीत; तसेच, तिचे कोणी शिष्यही नाहीत.

त्याकाळी मुंबईत अनेक मेळे होते. माईच्या घरीच एक मेळा होता. त्‍याचे नाव ‘श्रीकृष्ण बालमेळा’. त्‍या मेळ्यात माईसोबत अभिनेत्री संध्या यांनीसुद्धा काम केले होते. तो मेळा म्‍हणजे माईचे कलाक्षेत्रातील पहिले पाऊल म्‍हणता येईल. माई लहान असताना वत्सलाबाई कुमठेकर यांनी गायलेली ‘सांभाळ गं, सांभाळ गं, सांभाळ दौलत लाखाची’ ही लावणी गुणगुणत असे. तिने त्यासाठी आईकडून भरपूर ओरडाही खाल्ला होता. कारण मुलींनी लावणी ऐकू नये, गाऊ नये असे तिच्या आईला वाटायचे. माईला हिंदी, उर्दू व गुजराती भाषा अवगत आहेत. तिने हिंदी, गुजराती आणि उर्दू नाटकात बालभूमिका केल्या आहेत.

सतीश नाईक नावाचा झपाटलेला...

अज्ञात 07/06/2014

सतीश नाईकमी ‘सर जे. जे. स्कूल ऑफ आर्ट’च्या कंपाऊंडमध्ये विशिष्ट प्रेरणेने झपाटलेले काही विद्यार्थी १९७२ ते १९७७ च्या काळात पाहिले! त्यातील सतीश नाईक हे एक नाव! तो विशुद्ध कला विभागात शिकत होता. मी त्याच कंपाऊंडमधील उपयोजित कला संस्थेचा विद्यार्थी व नंतर सहअधिव्याख्याता (कार्यशाळा सहाय्यक) म्हणून वावरलो. सतीश नाईक ह्याची व माझी प्रत्यक्ष ओळख चित्रकार दत्तात्रय पाडेकर व विज्ञान उपयोजित चित्रकार मित्र नाना शिवलकर यांच्यामुळे झाली. सतीश रेखा व रंगकला ह्या भागाचा विद्यार्थी होता. संभाजी कदम त्याच्या शिक्षक वर्गात होते.

सतीशचा जन्म ५ एप्रिल १९५५ चा. त्याने जे.जे स्कूल ऑफ आर्टमधून फाइन आर्ट्स व इंटेरियर डिझाइनचा अभ्यास पूर्ण केला व पदविका मिळवली.

त्याची चित्रकारिता वैशिष्ट्यपूर्ण होती. मला तीमध्ये ‘बाहाऊस’ कलाशिक्षणाचे एक सृजनशील प्रसिद्ध चित्रकार पॉल क्ली यांचा प्रभाव जाणवत असे. सतीशने अमूर्त चित्रकला विचारपूर्वक अभ्यासत असताना स्वत:ची स्वतंत्र शैली विकसित केली. मी त्याचे चित्र 'नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉर्डन आर्ट' ह्या मुंबईतील कलादालनाच्या संग्रहात पाहिलेले आहे. सतीश पुढे चित्रे नियमित काढत राहिला नाही. परंतु योगायोग असा, की त्याला गेली पंधरा-वीस वर्षे पॉल क्लीच्याच दृक् प्रभावातील भारतीय चित्रकार वासुदेव गायतोंडे यांच्या चित्रकलेने झपाटले आहे! त्याने २००७ साली गायतोंडे यांच्यावरील ‘चिन्ह’चा खास अंक प्रकाशित करून दृश्यकलेच्या अभ्यासकांसाठी खूप महत्त्वाचे काम करून ठेवले आहे व एक प्रकारे, त्यांच्या प्रती स्वत:ची कृतज्ञताही व्यक्त केली आहे.

कैलास भिंगारे - साहित्य-संस्कृतीचा शिलेदार


सरस्वती लायब्ररी ते व्यंगचित्रकार संमेलन

कैलास भिंगारेकविश्रेष्ठ कुसुमाग्रजांना ज्ञानपीठाचा सन्मान मिळाला होता, हे मराठी सर्व रसिकांना ठाऊक आहे; मात्र त्याच महान कवीने पुण्यातील रस्त्याच्या कडेला टपरीतील वाचनालय चालवणाऱ्या कार्यकर्त्‍यांना कला महाराष्ट्र सरकारने सांस्कृतिक उपक्रमांसाठी मोठी जागा द्यावी, ही विनंती केली होती, ती घटना फार थोड्यांना माहीत असेल! पुणे महापालिकेने आणि महाराष्ट्र शासनाने कुसुमाग्रजांच्या त्या विनंतीकडे जराही लक्ष दिले नाही. अर्थात, तात्यासाहेबांनी ती विनंती ज्याच्यासाठी केली होती, तो मात्र विलक्षण जिद्दीने, महापालिकेच्या अतिक्रमणाच्या फुफाट्यात वाहून न जाता खंबीरपणे उभा राहिला आहे आणि पुण्यासारख्या शहरात साहित्य-संस्कृतीचा शिलेदार म्हणून आत्मविश्वासाने वावरत आहे.

कोथरूड-कर्वेनगर-वारजे या पश्चिम पुण्यातील विस्तारलेल्या उपनगरातील विविध सांस्कृतिक आणि वाङ्मयीन उपक्रमांच्या आरंभीची आणि विस्ताराची पार्श्वभूमी ज्याच्या उत्साहामुळे आणि सक्रियतेमुळे तयार झाली, तो कार्यकर्ता आहे कैलास भिंगारे!

कैलास भिंगारेकैलासची आणि माझ्यासारख्या पत्रकार-लेखकाची पहिली भेट झाली त्याला पंचवीस-तीस वर्षे उलटून गेली आहेत. त्यावेळी त्याची पुस्तकाची टपरी पौड फाट्यापाशी रस्त्याच्या मध्यभागी होती. तो रस्ता अरुंद आणि नादुरुस्त असा होता. त्याने सरस्वती लायब्ररी त्याच रस्त्यावरील टपरीवर महापालिकेची परवानगी घेऊन सुरू केली. त्यावेळी कोथरुड परिसर विकसित होत होता, वस्ती वाढत होती आणि विविध थरांतील लोक त्यांची नवी घरे बांधून तेथे राहायला येत होते. त्या वर्गाची भूक वाचनाची होती. ती लक्षात घेऊन कैलासने सरस्वती लायब्ररी सुरू केली होती. कैलासचे लहान भाऊ त्याला त्यात मदतीला होते.

रुपवेध - जाणिवेतून नेणिवेपर्यंतचं नाट्य


डॉक्‍टर श्रीराम लागू यांनी रंगभूमीवर साकारलेल्‍या भूमिका - त्‍या रंगवताना त्‍या भूमिकांमागचा त्‍यांचा सर्वांगीण विचार, त्‍यांचं ‘नाटक’ या माध्‍यमाबद्दलचं व अभिनयाबद्दलचं चिंतन आणि त्‍यांनी पाहिलेला–घडवलेला मराठी रंगभूमीचा काळ...  अशा विविध विषयांना स्‍पर्शणा-या लेखनाचं संकलन म्‍हणजे ‘रूपवेध’ हे पुस्‍तक होय. या पुस्‍तकाचा विशेष असा, की यात डॉक्‍टर लागूंनी लिहिलेले काही लेख प्रथमच पुस्‍तकरुपात प्रकाशित होत आहेत. पुस्‍तकाच्‍या प्रस्‍तावनेत रामदास भटकळ लिहितात, की डॉक्‍टरांनी त्‍यांच्‍या रंगभूमीवरील  कामाचा ‘लमाण’ या पुस्‍तकातून आढावा घेतला. मात्र त्‍यानंतर त्‍यांनी त्‍यांचे चित्रपटसृष्‍टीतले अनुभव, त्‍यांचे सामाजिक आणि सांस्‍कृतिक विचार आणि त्यांची त्‍यांवरील वैयक्तिक निष्‍ठा यांविषयी लिहिणं आवश्‍यक होतं. त्‍यांना त्‍यांच्‍या वृत्‍ती आणि प्रकृती यांमुळे ते लेखन करणं शक्‍य नव्‍हतं. ती उणीव डॉक्‍टरांच्‍या मुलाखती आणि त्‍यांचे इतर लेख यांमधून दूर करण्‍याचा हा प्रयत्‍न आहे.’

पुस्‍तकात विविध लेखांचं संकलन आहे हे स्‍पष्‍ट झालं असलं तरी त्‍या लेखांना मांडणीच्‍या अंगानं प्रवाही गती मिळवून देण्‍याचा प्रयत्‍न दिसतो. तो परिणामकारकही आहे. पुस्‍तकाची विभागणी पाच विभागांत केलेली आहे. मात्र लेख संकलित असल्‍याने त्‍यांमध्‍ये निश्चित असं समसूत्र शोधणं कठिण असावं. त्‍यामुळे विभागांची नावं (पहिला विभाग वगळता) थोडी ढोबळ भासतात. मात्र त्‍यास पर्याय नसावा!

पहिल्‍या विभागात डॉक्‍टर लागूंनी लिहिलेली ‘गणूचा सदरा’ ही मार्मिक एकांकिका आहे. या एकांकिकेत माणसानं सभोवतालच्‍या उद्वेगजनक आणि असह्य गोष्‍टींनी अस्‍वस्‍थ व्‍हावं, की तात्‍पुरते उपचार करून त्‍याच्‍या मनाला आतून लागणारी बोच बोथट करून टाकावी असा सवाल उपस्थित करण्‍यात आला आहे. या एकांकिकेतून डॉक्‍टर लागू यांची नाट्याची सूक्ष्‍म जाण ध्‍यानात येतेच, पण त्‍यांच्‍यातल्‍या कलावंताचं भोवतालच्‍या प्रश्‍नांनी अस्‍वस्‍थ होणंही जाणवतं. डॉक्टरांनी त्‍यानंतरच्‍या काळात सामाजिक प्रश्‍नांवर ज्‍या भूमिका घेतल्‍या त्‍या विचारप्रक्रियेची छटा या लेखनात दिसून येते. (अशा छटा पुस्‍तकातील इतर लेखांतही आढळतात.)

शम्स जालनवी - कलंदर कवी लक्ष्मण राऊत 15/01/2014

महम्मद शमसोद्दीन ऊर्फ शम्स जालनवीजालना शहर पूर्वीपासून जसे व्यापारउदीम आणि उद्यमशीलता यांसाठी प्रसिद्ध आहे तसे ते उर्दू कवी आणि मुशायरे यांसाठीही परिचित आहे. एकेकाळी उर्दू मुशायरे गाजवणारे रामकृष्ण ऊर्फ शोला यांच्या नावाचा चौक शहरात आहे. त्याच शहरातील महम्मद शमसोद्दीन ऊर्फ शम्स जालनवी हे महाराष्ट्रात आणि महाराष्ट्राच्या बाहेर गेल्या अर्धशतकापेक्षा अधिक काळ मुशायरे गाजवत आहेत.

त्यांच्या वयाची पंच्याऐंशी वर्षे उलटून गेलेली आहेत. जवळपास पावणेसहा फुटांची उंची, पांढरीशुभ्र दाढी... ‘शम्स’ यांची प्रकृती तंदुरुस्त आहे. ते रोज सकाळी पाच वाजता उठून सायकलवरून बसस्थानकात पोचतात. शहरभर सायकलवर फिरून उर्दू वृत्तपत्रवितरण करणे हा त्यांच्या चरितार्थाचा व्यवसाय. त्यांनी एका ऑईल मिलमध्ये नोकरी करून पाहिली, परंतु ते काही त्यांना जमेना म्हणून ते वृत्तपत्रवितरणाच्या कामास लागले. त्यांच्या दोन मुलांपैकी एक त्या व्यवसायात त्यांच्या मदतीला आहे. शम्स याचा अर्थ सूर्य. म्हणूनच बहुधा अरुणोदय होण्याच्या आधीच एवढ्या वयातही शम्स सायकल घेऊन जालना शहराच्या रस्त्यावर असतात!

शम्स यांनी शायरीत अधिक रस घेण्यास सुरुवात केली ती थोरल्या भावामुळे. तो शिक्षक होता. त्यांची पहिली रचना एका हिंदी मासिकात छापून आली, त्यास जवळपास पंचावन्न वर्षे उलटून गेली आहेत. ती आठवण ‘शम्स’ यांच्या मनात ताजी आहे.

जहर-ए-कातील है, अगर
हुस्न तो अमृत भी है
एक तवायफ की सोचो
वो औरत भी है। (१९५८)

त्यांचे वडील पहेलवान होते आणि तो कित्ता ‘शम्स’ यांनीही बालपणापासून गिरवला होता. त्यांच्या तंदुरुस्त प्रकृतीचे रहस्य शरीरसंपत्तीकडे बालपणापासून लक्ष दिलेल्या व्यायामातही आहे.

बोहाडा - नवरसाचे मुखवटानाट्य Suresh Chavan 02/01/2014

मुखवट्यांचे नृत्यनाट्य म्हणजे बोहाडा. बोहाड म्हणजे मुखवटेधारी सोंगे, परंतु ती  सोंगे नसून स्व +अंग, स्वांग. कलाकार स्वत:च ते व्यक्तिमत्त्व आहोत असे मानून अवतार घेत असतात. बोहाडा ही नृत्यपरंपरा गेल्या दोनशे वर्षांपासून जोपासली गेली आहे. तो आदिवासींचा सण म्हणून ओळखला जातो. तो गावदेवतेचा मुहूर्त साधून गावात उत्सव साजरा केला जातो. त्यावेळी गावातून देवी-देवतांची मिरवणूक काढतात. भोवंडा देतात. भोवंडा – भोवाडा – भवाडा – बोहाडा. तो महाराष्ट्रातील ठाणे, नासिक, अहमदनगर या जिल्ह्यांतील महादेव कोळी, भिल्ल, कोकणा, ठाकूर, वारली, कातकरी, डोंगरकोळी इत्यादी समाज प्रामुख्याने साजरा करतात. लोक चैत्र-वैशाखाच्या सुमारास रिकामे झालेले असतात. रानातील, शेतातील किरकोळ कामे संपलेली असतात. नवा सीझन, नवा पाऊस एक-दोन महिन्यांवर असतो. शेतक-याला दिवस मोकळा असतो. त्या मोकळ्या दिवसांत बोहाडा रंगतो. गावोगावी उत्सव, ऊरुस साजरे होत असतात. अशा वेळी गावदेवतेचा मुहूर्त साधून बोहाड्याची सुरुवात होते. पाड्यापाड्यांतून पाच रुपयांपासून ते वीस रुपयांपर्यंत घरोघरी वर्गणी गोळा केली जाते.

विदूर महाजनच्या सतारीचे खेड्याखेड्यात झंकार!


विदूर महाजनविदूर महाजन हा मनस्वी कलावंत आहे. तो आठवीत असताना सतारीच्या प्रेमात पडला, त्याने नंतर तीस-पस्तीस वर्षे सतारीची साधना व आराधना केली, तो गेली काही वर्षे सतारीच्या मैफली करू लागला व विद्यार्थ्यांना शिकवू लागला आणि त्याने आता व्रत घेतले आहे ते सतार सर्वसामान्य माणसांपर्यंत पोचवण्याचे.

गंमत अशी वाटते, की पुण्यात उच्चभ्रू वर्तुळात सवाई गंधर्व संगीत महोत्सवाची चर्चा चालू असताना विदूर एका उघड्या जीपमध्ये सतार, दोन साथीदार व अद्यावत ऑडिओ सिस्टिम घेऊन मावळ भागात फिरत होता आणि ग्रामस्थ, शाळेतील मुले यांच्यासमोर सतारीचे कार्यक्रम करत होता; सतारीच्या माध्यमातून आम लोकांना भारतीय रागसंगीताचा परिचय करून देत होता. (ते त्याचे व्रत चालूच आहे!) त्याने गेल्या काही महिन्यांतील प्रयत्नांमधून सातशे ग्रामस्थ व पंधराशे शालेय मुले यांच्यासमोर सतार सादर केली आहे.

विदूर महाजन आणि त्‍यांची मुलगी नेहा महाजन विद्यार्थ्‍यांसमोर सतार वाजवतानात्याची वर्तमानपत्रांत वा वाहिन्यांवर बातमीदेखील नाही, पण चांगल्या गोष्टींचा त्यांच्या स्वत:च्या गतीने प्रसार होत असतो, त्याप्रमाणे विदूरच्या उपक्रमाची हकिगत जळगावात जाऊन पोचली आणि तेथील ‘दीपस्तंभ’ संस्थेचे यजुर्वेंद्र महाजन यांनी विदूरचे कार्यक्रम जळगाव- धुळे जिल्ह्यांतील ग्रामीण भागात योजले. त्याला निमित्त झाल्या आश्लेषा महाजन. येथे एक मुद्दा नोंदण्यासारखा म्हणजे या तीन महाजनांचा खास पूर्व परिचय नव्हता. ते तिघे सत्कार्याच्या ओढीने एकत्र आले!

रेम्ब्रांटची वास्तू


व्हॅन रेम्ब्रांटचे चित्र. त्यावर रेम्‍ब्रांटची स्‍वाक्षरी आहे.पाश्चात्य अभिजात संगीतात बिथोवन, बाख आणि मोझार्ट यांचं संगीत ऐकलेले अनेक आहेत. इतकंच काय त्यांच्या सुरावटी पाठ असणारेही आहेत. जुने संगीतकार सलील चौधरी यांच्यावर मोझार्टचा प्रभाव होता. तो त्यांच्या तर्जमधे ऐकायला मिळायचा. तसं अॅमस्टरडॅमला गेल्यावर व्हॅन गॉग आणि व्हॅन रेम्ब्रांट या दोन जगविख्यात चित्रकारांची चित्रं पाहिल्याखेरीज कोणी गाव सोडत नाही. व्हॅन गॉगच्या चित्रांसाठी वेगळं म्युझियम बनवलं गेलं आहे तर रेम्ब्रांटच्या राहत्या घराचंच म्युझियममध्ये रूपांतर करण्यात आलं आहे.

रेम्ब्रांटचा जन्म १६०६ मधला तर व्हॅन गॉगचा त्यानंतर जवळ जवळ अडीचशे वर्षांचा. पण रेम्ब्रांटपेक्षा व्हॅन गॉग त्याच्या नाट्यमय जीवनामुळे, स्वयंभू शिक्षणामुळे, प्रेमामुळे, त्याने केलेल्या आत्महत्येमुळे; तसंच त्याच्या विलक्षण शैलीमुळे गाजला. त्याची शैली अनुसरणारे किंवा त्याला गुरूस्थानी मानणारे चित्रकार जगभर झाले. त्याच्या उचित स्मारकासाठी गेरिट रिटविल्ड या विख्यात आर्किटेक्टकडून म्युझियम डिझाईन करून घेतले गेले. त्याच्या चित्रांचे प्रदर्शन पाहण्यासाठी जगभरातून लोक येत असतात. दिवसभर माणसांची रीघ लागलेली असते.

दासोपंतांची पासोडी


मराठी साहित्यशारदेचे महावस्त्र

 

पासोडी सध्या मात्र कुणीही हात लावला तरी तुकडे पडतील अशा जीर्णावस्थेत आहे. भारताचे पहिले राष्ट्रपती  राजेंद्रप्रसाद यांनी दिलेल्या काचेच्या कपाटात अंबाजोगाई येथे पासोडी ठेवलेली असली तरी पुरातत्त्व विभागाने वेळीच लक्ष घालून, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून, इतिहासाचा तो दुवा वाचवण्याची गरज आहे.

दासोपंत हे पंधराव्या शतकातील संत! मध्ययुगातील नाथपंचक म्हणजे एकनाथ, जनीजनार्दन, रामा जनार्दन, विठा रेणुकानंदन आणि संतसर्वज्ञ दासोपंत हे होय. त्या पंचकातीलच नव्हे तर एकूण संतकाव्यात सर्वाधिक व प्रचंड काव्यनिर्मिती करणारे संत म्हणजे दासोपंत. त्यांच्या साहित्याची संतकाव्यातील विशिष्टता त्यांतील वैविध्य, वैचित्र्य व विलक्षणता यामुळे सिद्ध होते. दासोपंतांनी अंबाजोगाईतील मंदिर परंपरेत धर्मसंप्रदायी उपासनेला कलात्मक अधिष्ठान दिले.

दासोपंतांची पासोडी अंबाजोगाईत आलेल्या अनेक सामान्य पर्यटकांना माहीत नसते. अभ्यासक मात्र ती पाहण्यासाठी शोध घेत येतात. त्यांचे समाधान पन्नास वर्षांपूर्वीच्या बंद कपाटातील एका दृष्टिक्षेपातील पासोडीच्या दर्शनाने होत नाही. त्यांची निराशा होते. आलेल्या प्रत्येकाला पासोडी पाहता यावी अशी सोय होणे गरजेचे आहे. त्यासाठी ती ज्या ठिकाणी आहे तेथेच ठेवून, तिची सुरक्षितता लक्षात घेऊन ती पूर्ण लांबीरुंदीत पर्यटकांना पाहता यावी अशी सुविधा करणे गरजेचे आहे. कापड सुस्थितीत राहण्यासाठी, त्यावरील अक्षरे टिकण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने विशिष्ट रसायने, प्रक्रिया यांचा वापर करून पासोडीचे आयुष्य ज्यायोगे वाढवता येईल, अशा प्रकारची उपाययोजना करणे अगत्याचे आहे. तेणेकरून मराठी साहित्यशारदेला दासोपंतांनी अर्पण केलेले ते महावस्त्र सर्वाना डोळे भरून पाहता येईल.

दासोपंतांचे चरित्र