गिरिमित्र जीवनगौरव सन्मानार्थींना सलाम!


गिर्यारोहकांचा अवकाश विस्तीर्ण आहे, पण त्यात हरवून जाणा-या गिर्यारोहकांनी वर्षातून एकादातरी कोठेतरी एकत्र यावे म्हणून जुलै २००२ पासून गिरिमित्र संमेलन सुरू झाले. नववे गिरिमित्र संमेलन मुलुंडला जुलै महिन्यात पार पडले. तिस-या संमेलनापासून गिर्यारोहकांनी गिर्यारोहकांचे कौतुक करण्याचे ठरवले आणि सन २००४ मध्ये संमेलनाध्यक्ष हरीष कपाडिया यांना जीवनगौरव पुरस्काराने गौरवण्यात आले. पण पुढच्या वर्षी, २००५ मध्ये हा पुरस्कारप्राप्त शरद ओवळेकर यांनी असे उद्गार काढले, की “पुरस्कार मिळावा म्हणून कोणी कार्य करत असेल तर ते त्याचे योगदानच नाही. आपण आजपर्यंत जे काही उद्योग केले ते पुरस्कारासाठी अजिबात नाहीत. त्यामुळे गिर्यारोहकांच्या या कौतुकाला पुरस्कार न म्हणता सन्मान म्हणावे”. तेव्हापासून ह्या पुरस्काराला सन्मान असे म्हणतात. ह्या सन्मानांचा आर्थिक भार महाराष्ट्रातील संस्था उचलतात. त्यामुळे गिर्यारोहणाचे ध्येय आपोआप जोपासले जाते.

गिरिमित्र जीवनगौरव सन्मान हा आपल्या जीवनकाळात गिर्यारोहण क्षेत्रासाठी मोलाचे योगदान करणा-या गिर्यारोहकांना दिला जातो. आतापर्यंतच्या सन्मानप्राप्त गिर्यारोहकांबद्दलचे हे संक्षिप्त आलेखन.

आम्ही कुटुंबीय समाजाचे उतराई

अज्ञात 15/04/2010

द. ता. भोसलेमी आणि माझा मुलगा; नव्हे आम्ही सारे कुटुंबीय ज्या समाजाच्या आधारे, ज्या मित्रांच्या मदतीने इथपर्यंतचा पल्ला गाठला, त्याचे स्मरण म्हणून- अंशमात्र उतराई व्हावे म्हणून यशाशक्ती काही कामे करत आलो आहोत.

मी स्वत: प्रतिकूल परिस्थितीतून शिकल्यामुळे व त्यावेळी अनेक मित्रांनी निरपेक्ष भावनेने आधार दिल्यामुळे, मला नोकरी लागल्यावर मी अनेक गरीब मुलांना शिक्षणासाठी आर्थिक सहकार्य केले. नोकरीच्या कालखंडात सुमारे तीस मुलांना वह्या, पुस्तके, कपडे, साबण, तेल, औषधपाणी, फी इत्यादीसाठी खर्च करून त्यांना पूर्णपणे स्वावलंबी बनवले, अनेकांना नोक-या मिळवून दिल्या. ते प्राध्यापक, शिक्षक व शासकीय नोकरीत आहेत. मी अनेकांच्या राहण्याची व्यवस्था केली होती.

मी व माझी पत्नी, आम्ही दोघांनी मिळून 1984 पासून दरवर्षी एका मुलीला दत्तक घेऊन तिच्या शिक्षणाचा संपूर्ण खर्च उचलला आहे. आजघडीला ( गेल्या तीन-चार वर्षांपासून) माझ्या डॉ.मुकुल या मुलाने दरवर्षी दोन मुलींना दरसाल पाच हजार रुपये याप्रमाणे मदत केली आहे. त्यांच्या सुट्टीच्या काळात त्यांना अर्धवेळ नोक-या मिळवून दिल्या आहेत. पंढरपूर येथे मुलींच्या वसतिगृहांसाठी पुढाकार घेऊन इमारत पूर्ण केली. त्याने स्वत: देणगी दिलीच, पण अनेकांना भेटून देणग्या मिळवल्या आहेत.

शिरपूरची तीस खेडी जलसंपन्न


सुरेश खानापूरकरपावसाचे पाणी जिथल्या तिथेच अडवा-जिरवा, ते स्थानिकांना वापरू द्या! अशी साधी व सोपी संकल्पना घेऊन सुरेश खानापूरकर काम करत आहेत. त्यांचा प्रयोग चालू आहे तो धुळे जिल्हयातील शिरपूर तालुक्यात. त्यांनी अमरीश पटेल ह्यांच्या सुतगिरणीच्या आर्थिक साहाय्याने एकोणतीस खेडी जलसंपन्न केली आहेत. तेथे मे महिन्यात देखील शेतीला पाणी मिळते; नवी धान्य लागवडं केली जाते! इतरत्रही ठिकाणी असे प्रयोग होत आहेत, पण येथील प्रयोगांची व्याप्ती, त्यात ओतलेला जीव व त्याला असलेला शास्त्रीय आधार यामुळे शिरपूरसारख्या दुष्काळी तालुक्यातील गावेसुद्धा सुजलाम् बनली आहेत.
 

एशियाटिक लायब्ररीमध्ये मुंबई संशोधन केंद्र

अज्ञात 05/01/2010

एशियाटीक सोसायटीमुंबईच्या सांस्कृतिक उच्चाभिरुची एक ओळख म्हणजे 'एशियाटीक सोसायटी'. २६ नोव्हेंबर १८०४ म्हणजे दोनशे पाच वर्षापूर्वी त्या वेळचे मुंबई उच्च न्यायालयाचे रेकॉर्डर ( म्हणजे सर्वोच्य न्यायमूर्ती) सर जेम्स मॅकिटोश (Sir Jems Mackintosh) यांनी मुंबई परिसराचा व शहराचा सखोल अभ्यास करण्याकरिता समविचारी मंडळींना एकत्र आणले. पुरातन वस्तूशास्त्र, मानवशास्त्र, समाजशास्त्र यांच्या सखोल अभ्यास चितनातून मुंबईच्या आणि त्याच्या अनुषंगाने भारताच्या प्राचीन गौरवशाली संस्कृतीचा शोध हा या सा-या ज्ञानपिपास लोकांच्या अभ्यासाचा गाभा होता. मिळतील त्या कागद पत्रांची अचूकतेने छाननी, विश्वासार्ह इतिहासाच्या नोंदी आणि त्या करतां निर्दोष कार्यपद्धतीची प्रणाली निर्माण करुन 'एशियाटिक'चा सहढ पाया घालण्याचे काम या ब्रिटीश विद्वानांनी केले.

एशियाटिकमध्ये एक लाखहून अधिक एवढी प्रचंड ग्रंथसंपदा आहे. पंधरा हजारांहून अधिक दुर्मीळ ग्रंथ, पोथ्या-हस्त लिखिते या खजिन्यात आहेत. तर तीन हजार संस्कृत, प्राकृत, पर्शियन प्राचीन हस्तलिखिते ही जतन केलेली आहेत.

चिकित्सक विद्वानांच्या जिद्धीमुळे व निरपेक्ष, निरलस सेवाभावामुळे हा ठेवा जीवंत राहू शकला आहे. मुंबईच्या या एशियाटिकमधील काही ग्रंथांची जरी नुसती ओझरती ओळख करुन घेतली तरी त्याचे मूल्य पैशांत न होण्याएवढे किती प्रचंड मोठे आहे हे उमजले.