हेमंत सावंतची ज्येष्ठांसाठी मोफत रिक्षासेवा हेल्पलाईन


रिक्षावाल्यांचा अॅटिट्युड, त्यांची लोकांशी बोलण्याची पद्धत याविषयी सामान्यत: नाराजी व्यक्त केली जाते. फार कमी लोक रिक्षावाल्यांविषयी चांगले मत व्यक्त करतात! रिक्षावाले मीटर आडवा टाकून, ढुंकूनही न बघता समोरून जाणार किंवा हात दाखवला, की थांबणार पण अमूक ठिकाणी येणार नाही असे निर्ढावलेपणाने सांगणार, हा सहसा अनुभव. पण रिक्षाचालकांत अपवाद असतोच.

पूर्व विलेपार्ल्याच्या ‘मराठी मित्र मंडळाच्या ‘सिनियर सिटिझन्स डे’ निमित्ताने आयोजित कार्यक्रमात एका रिक्षावाल्याचा सत्कार करण्यात आला! त्यांचे नाव हेमंत सावंत. ते ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मोफत रिक्षासेवेची हेल्पलाईन चालवतात. हेल्पलाईन ज्येष्ठ नागरिकांसाठी रात्री बारा ते सकाळी सहा या वेळात कार्यरत असते. सावंत गेल्या आठ वर्षांपासून सिनियर सिटिझन्सच्या अडचणी सोडवण्याचा प्रयत्न करतात. हेमंत व त्यांची ‘मोफत रिक्षासेवा’ त्यांच्या मोबाईल नंबरसह पार्ल्यातील बऱ्याच लोकांना ‘माउथ पब्लिसिटी’मुळे माहीत झाली आहे. त्यामुळे त्यांचा मोबाईल अखंड वाजत असतो. कधी रात्री दोन-अडीचच्या सुमारास एखाद्या आजोबांचा “माझ्या घरातील लाईटस् गेले आहेत.” असे सांगणारा फोन येतो आणि हेमंत दुरुस्तीच्या साहित्यानिशी आजोबांच्या घरी पोचतात. कधी एखाद्या आजी “अहो मी एकटीच असते घरात. मला एक कामवाली हवी आहे. ती मिळेल का?” अशी विचारणा करतात, तर कधी एखादी घरकाम करणारी बाई, तिचा नवरा दारू पिऊन रोज घरात धिंगाणा घालतो अशी तक्रार करते. हेमंत सावंत त्या सर्वांच्या मदतीला धावून जातात. हेमंत यांच्या या कामाविषयी पार्ल्यातील पोलिसांना माहिती आहे. हेमंतना त्यांचीही मदत होते. अनेक ज्येष्ठ मंडळी घरी एकटी असतात, त्यांची विचारपूस करणारे, त्यांच्याशी मायेने बोलणारे त्यांच्याजवळ कोणी नसते. हेमंत तशा व्यक्तींशी आपुलकीने बोलतात.

आर.के. लक्ष्मण - राजकीय व्यंगचित्रकलेचे शिखर

अज्ञात 08/01/2016

माझी व आर.के. लक्ष्मण यांची भेट १९९० ते २०११ या वीस वर्षांत निमित्ता निमित्ताने तीन-चार वेळा झाली, तरी आमची मैत्री होऊ शकली नाही. कारण ते अंतर्मुख स्वभावाचे होते. त्यांना स्वत:च्या कोशात राहणे आवडे. त्यामुळे त्यांना जवळचे मित्र वगैरे नव्हते; पण त्यांच्या बाबतीत एक गोष्ट मात्र खरी, की ते कलाकार होते, हाडाचे व्यंगचित्रकार होते. त्यांचा कुंचला जेवढा प्रभावी होता, तितकीच त्यांची लेखणीही परिणामकारक होती. उत्तम चित्र आणि चपखल शब्दयोजना सर्वांनाच जमत नाही. लक्ष्मण यांच्याकडे त्या दोन्ही कला तितक्याच तोलामोलाने नांदत होत्या.

राम पटवर्धन - साक्षेपी संपादक


राम पटवर्धन म्हटले, की आधी ‘सत्यकथा’ मासिक समोर येते. ‘सत्यकथा’ मासिक बंद होऊन बराच काळ निघून गेला. तरीही त्या मासिकाचा आणि राम यांचा वाचकांना विसर पडला नाही. राम गेले त्यानंतर अनेक वर्तमानपत्रे आणि माध्यमे यांनी त्यांच्याविषयी भरभरून लिहिले. वास्तविक त्यांचे व्यक्तित्व त्याला स्वत:ला मागे ठेवणारे आणि प्रसिद्धीपरांङमुख असे होते. कदाचित त्यामुळेच संधी मिळताच त्यांच्या चाहत्यांनी उट्टे भरून काढले असावे.

पटवर्धन हे प्रामुख्याने मराठी साहित्याचे अभ्यासक – श्री.पु. भागवत यांच्या तालमीत तयार झालेले. वाङ्मयाची गोडी इतकी की सरकारी नोकरी न घेता अल्प पगाराच्या संपादकीय कामाचा त्यांनी स्वीकार केला. ‘मौज’ साप्ताहिक आणि ‘सत्यकथा’ मासिक यांच्यामुळे मौज प्रेसला एका अड्ड्याचे किंवा विद्यापीठाचे रूप लाभले होते. ‘प्रभात’ दैनिक नुकतेच बंद झाले होते. तरी त्याचे संपादक श्री.शं. नवरे आणि पुढे मौज साप्ताहिकात गुंतलेले वि.घं. देशपांडे यांच्यामुळे निरनिराळ्या राजकीय-सामाजिक मतांतरांचा प्रभाव त्या वास्तूत होता. श्री.पु. भागवत स्वत: एके काळी संघाचे स्वयंसेवक, पुढे काहीसे समाजवादाकडे झुकलेले. मौज प्रेसमध्ये मुद्रणाच्या कामासाठी ए.डी. गोरवाला, भाऊसाहेब नेवाळकर अशा निरनिराळ्या विचारांच्या लोकांचा राबता असायचा. राम प्रामुख्याने साहित्याचा अभ्यास करणारा. ते नवसाहित्याच्या बहराचे दिवस होते. गाडगीळ-गोखले-माडगूळकर-भावे-मोकाशी-शांताराम-पानवलकर-सदानंद रेगे हे सर्व नियमित लिहणारे. अनेकांच्या फेऱ्याही तेथे असायच्या. त्या साऱ्यांचे राम यांच्यावर संस्कार कसे झाले असतील हा एक मोठा अभ्यासाचा विषय आहे.

‘मौज-सत्यकथा’ यांचे सांस्कृतिक क्षेत्रातील स्थान असे काही होते की त्यांनी वाचकांवर संस्कार करावेत अशी अपेक्षाही निर्माण झाली होती. त्या नियतकालिकांचा खप कमी असला आणि ती चालवणे व्यावहारिक पातळीवर अधिकाधिक कठीण होत गेले तरी त्यांचा वाचकांच्या मनावर खोलवर पगडा होता.

लकिना पॅटर्न - कागदपत्रांच्‍या व्‍यवस्‍थापनाची पद्धत


अँडरसन नावाचा इंग्रज अधिकारी गुजरात राज्यात १९१८ सालाच्या दरम्यान कलेक्टर पदावर कार्यरत होता. त्याने महसूल विभागातील कागदपत्रे व्यवस्थित सांभाळून ठेवण्यासाठी स्‍वतःची नवी पद्धत आखली व अंमलात आणली. त्याने कागदपत्रे किती कालावधीपर्यंत सांभाळून ठेवावी, कधी नष्ट करावीत याबाबत नियम आखून दिले होते. ते पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध आहेत. पुस्तकाच्या सहा आवृत्त्या निघाल्या आहेत. त्यातील काही संदर्भ बदलले असतील, परंतु त्यातील गाभा महत्त्वाचा व उपयोगाचा आहे.

सरकारच्या महसूल व इतर विभागांतही कागदपत्रे, फाईल्‍स यांची संख्‍या वाढण्‍यासोबत त्‍यांच्‍या व्‍यवस्‍थेतला अस्ताव्यस्तपणा वाढत जातो. ती कागदपत्रे कशीही, कोठेही फेकली जातात. त्यामुळे सरकारी कचेरी म्हणजे गोंधळ अशी प्रतिमा निर्माण होते. काही भागांत-प्रभागांत कार्यक्षम अधिकारी असले तर तेथील परिस्थिती बरी असते. अन्‍यथा इतरत्र हा गोंधळ पाहायला मिळतोच. त्या गलथान कारभारात विजेचा प्रकाशझोत पडावा तशी घटना १९८१-१९८२ च्‍या सुमारास घडली. अहमदनगर जिल्ह्यात लकिना नावाचे कलेक्टर रुजू झाले. त्यांनी कार्यालयातील कागदपत्रांचा ढिगारा बघितला. तेथे एकेक फाईल शोधण्यास लागणारा विलंब पाहिला. त्‍यांनी त्या परिस्थितीमुळे कार्यालयाला आलेला बकालपणा, त्या गलथानतेमुळे नागरिकांना सोसावा लागणारा उशीर अनुभवला. लोकांसाठी केल्‍या जाणा-या त्‍याकामाची प्रचीती लोकांना येतच नव्हती. लकिना यांना त्‍या कागदपत्रांची व्‍यवस्‍था लावण्‍यामध्‍ये सुधारणा आणणे महत्त्वाचे व जरुरीचे वाटले.

विज्ञानप्रसारासाठी कार्यरत - सी.बी. नाईक


चंद्रकांत ऊर्फ सी.बी. नाईक हे बाबा आमटे यांचे शिष्योत्तम. त्यांनी बाबांच्या सहवासात पस्‍तीस वर्षे काढली. त्यांचे वैशिष्ट्य असे, की त्यांनी त्यांच्या गावासाठी, जिल्ह्यासाठी विकासाचा मार्ग शोधला.

सीबी जन्माने, कर्तृत्वाने मुंबईकर. त्यांचा जन्म 19 जानेवारी 1937 रोजी एका साध्या कुटुंबात जुन्या बावनचाळीत झाला. त्यांचे दहाजणांचे कुटुंब दहा-बाय दहाच्या पत्र्याच्या घरात राहत होते. सीबी कॉटनग्रीनच्या फूटपाथवरील गॅसबत्तीखाली पोत्यावर बसून, अभ्यास करून बी.ए. झाले. त्यांना झोपण्यासाठीही फूटपाथ किंवा दुसऱ्याच्या पडवीचा आसरा कधी कधी घ्यावा लागे. त्यांनी मिळेल त्या छोट्यामोठ्या नोकऱ्या करत त्या प्रतिकूल परिस्थितीत एलएल.बी.पर्यंत शिक्षण घेतले. ‘बँक ऑफ इंडिया’मध्ये नोकरीला 1962 मध्ये लागले. तेव्हापासून त्यांच्या उर्जितावस्थेला सुरुवात झाली. त्यांची पत्नी शिक्षिका. त्यांचा विवाह 1967 साली झाला. ते प्रथम डोंबिवलीत राहत. यथावकाश, सीबी पार्लेकर झाले. त्यांना दोन मुली. त्या दोन्ही उच्चशिक्षित आहेत. त्‍यापैकी शिल्पा लंडनमध्ये भूलशास्त्रतज्ज्ञ आहे, तर रूपा मुंबई विद्यापीठात जर्मन भाषा शिकवतात.

सीबी हाडाचे कार्यकर्ते. ते बाबा आमटे यांचे कार्य, त्यांचे विचार - ते प्रकट करण्याची पद्धत यामुळे भारावून गेले. सीबींचे आयुष्य एक आमटेपर्व आहे. सीबी त्या काळात मुंबईतून सुट्टी मिळाली रे मिळाली की वरोऱ्याला धाव घेत. उलट, सीबी हे बाबांच्या मुंबई मुक्कामाच्या व्यवस्थेचा घटक बनून गेले. सीबींनी बाबा आमटे यांच्या ‘भारत जोडो’ अभियानात 1985 साली कन्याकुमारी ते काश्मीर आणि 1989 साली अरुणाचल प्रदेश ते ओटावा या यात्रांमध्ये सूत्रधार म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्या अभियानात गोवा राज्य राहिले होते. तेथील ‘भारत जोडो’ यात्रा एकट्या सीबींच्या नेतृत्वाखाली 1991 मध्ये झाली. बाबा आमटे तेथे शेवटच्या दिवशी उपस्थित राहिले.

अरुणा सबाने – बाईमाणूस अन् बापमाणुसही!


अरुणा सबाने हे विदर्भातील आजचे स्त्रीनेतृत्व आहे. अरुणा सबाने या विदर्भातील दुसऱ्या फळीतील कार्यकर्त्या. त्यांचे व्यक्तिमत्त्व अनेकपदरी आहे. संवेदनाशील लेखिका, संपादिका, प्रकाशिका आणि खंदी समाज कार्यकर्तीअशी त्यांची ओळख आहे. आकांक्षा मासिक, आकांक्षा प्रकाशन, माहेर महिला वसतिगृह, बहुजन रयत परिषद, अखिल भारतीय जलसंस्कृती मंडळ, दलित मानवाधिकार समिती, प्रगतीशील लेखक संघ अशा अनेक संस्था-संघटनांच्या माध्यमातून त्यांचे काम सुरू आहे. परंतु या सगळ्या कामाच्या तळाशी एकच एक गोष्ट आहे. ती म्हणजे अरुणा यांना स्त्रीजीवनाबद्दल वाटणारी आत्यंतिक तळमळ. त्यांच्या मनाजवळून वाहणारा मानवतेचा, सहृदयतेचा, स्त्रियांविषयी ममत्वाचा झुळझुळ झरा आहे. त्या झऱ्यापाशी दोन क्षण विसावून शांत व्हावे आणि त्या झऱ्यातील जल प्राशन करून, त्यातून चैतन्य घेऊन मार्गक्रमणा करावी असा अनुभव त्यांच्याजवळ येणाऱ्या प्रत्येकीला येतो. अरुणा हे त्यांच्या सगळ्या प्रकारच्या कामांचे आस्था केंद्र आहे. म्हणूनच त्यांचे ‘माहेर’ हे नागपूरातील वसतिगृह उपेक्षित, पीडित, निराधार महिलांसाठी खरोखरीचे माहेर ठरते. त्या पाणी मंचाचे काम करतात तेही बायकांविषयी वाटणाऱ्या तळमळीतून. कारण बाई आणि पाणी यांचे नाते फार घट्ट आहे. अरुणा म्हणजे चैतन्याचा स्त्रोत वाटतो.

स्वतः अरुणा सबाने यांनी हे चैतन्य कोठून मिळवले? वडील पंजाबराव सबाने, भाऊ बाबा सबाने राजकीय क्षेत्राशी संबंधित. घरात राजकारणातील माणसांची उठबस. वडिलांचा, भावाचा पंचक्रोशीत दरारा. त्या वातावरणामुळे अरुणा आणि त्यांच्या बहिणींच्या वाट्याला मुलगी म्हणून दुय्यम वागणूक कधीच आली नाही. ‘तू मुलगी आहेस’ म्हणून हे करू नको, ते करू नको, इकडे जाऊ नको, याच्याशी बोलू नको अशा don’ts ना त्यांना सामोरे जावे लागले नाही. उलट आईने मुलींनी शिकावे, स्वतःचा विचार करावा यासाठी प्रोत्साहन दिले; त्यांच्या मनाची निकोप वाढ होण्यासाठी प्रयत्न केले.

सचिन केळकर - डिजिटल द्रष्टा


सचिन केळकरने वयाच्या अठ्ठावीसाव्या वर्षी आयटी क्षेत्रातील मोठ्या हुद्द्याची आणि पगाराची नोकरी सोडली आणि तो डिजिटल मीडियात उतरला. त्याला त्या व्यवसायाची पार्श्वभूमी नव्हती. त्याने 2001 साली हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर यांचा अनोखा मेळ साधत ‘सेंट्राफेस्ट टेक्नॉलॉजी’ ही, आयटी प्रॉडक्ट बनवणारी कंपनी स्थापन केली. ती तशा प्रकारची पहिली भारतीय कंपनी. अल्पावधीतच, सचिन सतरा हजारांहून अधिक लहान कंपन्यांना तांत्रिक मदत (टेक सोल्युशन) पुरवत त्यांनाही सबळ बनवण्याचे काम करू लागला. त्याच्याकडे व्यवसाय वाढीसाठी आवश्यक असणारी सर्जनशीलता आणि भविष्याचा वेध घेण्याची क्षमता आहे. फेसबुक जगभरात विकसित होत असतानाच्या काळात त्या सोशल नेटवर्किंग साईटचा आवाका लक्षात येताच, त्यावर उत्पादनांची जाहिरात करणारी सचिनची 'सोशल कनेक्ट' ही पहिली भारतीय कंपनी ठरली. ‘सेंट्राफेस्ट टेक्नॉलॉजी’, 'आयटूआय इंटरअॅक्टिव्ह' आणि 'सोशल कनेक्ट' या तीन कंपन्यांचा मालक असलेल्या सचिनला आता तंत्रज्ञान तळागाळापर्यंत पोचावे, अशी इच्छा आहे.

राजू दाभाडे - जागतिक दर्जाच्‍या रोल बॉल खेळाचे जनक


भारताचा राष्ट्रीय खेळ म्हणून हॉकी ओळखला जातो. परंतु भारतीयांचा आवडता खेळ कोणता म्हटले तर क्रिकेट असे सहज सांगितले जाते. शिवाय बास्केट बॉल, व्हॉलीबॉल, फूटबॉल आदी कोणतेही खेळ म्हटले तरी ते सगळेच मूलत: परदेशात जन्मलेले खेळ आहेत. पण आपला असा, आपल्या मातीतला असा कोणता खेळ का नाही, जो जगात पोचेल, त्याचाही वर्ल्ड कप होईल, त्या खेळालाही जागतिक स्तरावर मान्यता प्राप्त होऊन ऑलिम्पिकमध्ये त्याचा समावेश होईल... हे स्वप्न बघितले पुण्यातील एका शाळेचे क्रिडा शिक्षक राजू दाभाडे यांनी. स्वप्न आभाळाएवढे मोठे होते. पंखात तेवढे बळ आहे का? असा तोकडा विचारही न करता दाभाडे यांना त्याच स्वप्नाने पछाडले. आता ते केवळ स्वप्न उरलेले नसून त्या रोलबॉल खेळाचा तिसरा वर्ल्डकप पुण्यात 14 ते 20 डिसेंबर दरम्यान होणार असून त्यात जगातील पन्नास देश सहभागी होणार आहेत.

हे गगनचुंबी स्वप्न बघणारे आणि सत्यात उतरवणारे दाभाडे आहेत तरी कोण? एका पेपर विक्रेत्यापासून ते एका जागतिक पातळीवर खेळाचा व संस्थेचा संशोधक असा वेगवेगळ्या टप्प्यातील आणि भारावलेला कष्टपूर्ण प्रवास हीच राजू दाभाडे यांची जीवन कहाणी आहे. त्या प्रवासात अनेक उतार-चढाव, वळणं त्यांनी अनुभवले. काहीनवे मित्र झाले तर काहींचे खरे रूपही समोर आले. परंतु जिद्द आणि चिकाटीच्या बळावर त्यांनी हे शिवधनुष्य एकट्याच्या खांद्यावर पेलण्याचा निश्चय केला. नंतर हळुहळू मदतीचे काही हातही पुढे सरसावले. दाभाडे हे पुण्यातील मुळशी तालुक्यातील एका छोट्याशा गावातील आहेत. घरची जबाबदारी आणि बेताचीच आर्थिक परिस्थिती. त्यामुळे स्वत:चे तसेच भावंडांच्या शिक्षणासाठी त्यांना लहानपणापासूनच काम करावे लागले. गावात त्यांनी कधी पेपर विक्री केली तर काहीकाळ भाडोत्री रिक्षा चालक म्हणूनही काम केले. त्यांच्या आयुष्याला कलाटणी मिळाली ती ‘सर्टिफि’केट ऑ’फ फि’जिकल एज्युकेशन 1985 (सीपीइडी) मि’ळाल्यानंतर. त्यानंतर त्यांनी बीए व बीएडचे शिक्षण पूर्ण केले.

ज्ञानेश्वरीचे उपासक धुंडा महाराज देगलूरकर


वारकरी संप्रदायातील संत एकनाथांनंतरचे ज्ञानेश्वरीचे थोर भाष्यकार म्हणून धुंडा महाराज देगलूरकर यांचा गौरव केला जातो.

देगलूरकर घराण्यातील संत परंपरेचा इतिहास जवळपास दोनशेसाठ वर्षाचा आहे. त्या घराण्याचे मुळ पुरुष गुंडा महाराज यांचा जन्म 1753 साली महिपती नाईक आणि भाग्यवती यांच्या पोटी देगलूर येथे झाला. त्यांचा वडिलोपार्जित व्यवसाय सराफीचा होता. गुंडा महाराजांना बालपणापासून संतसंगाची आवड होती. त्यांनी ज्ञानेश्वरांची गुरुपरंपरा लाभलेले सिद्धयोगी संत चुडामणी महाराज यांचे शिष्यत्व पत्करले. गुंडा महाराजांनी भारतभर तीर्थयात्रा केली. तिचा आरंभ देगलूर ते पंढरपूर पदयात्रेने झाला. त्यांनी पांडुरंगाच्या मंदिरात चक्रिभजन रूढ केले. त्यांचे रसाळ कीर्तन आणि प्रवचन पंढरपूर येथे चातुर्मासात होत असे. त्यामुळे गुंडा महाराजांची ख्याती सर्वदूर पसरली. महाराजांचा शिष्यपरिवार महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र या प्रदेशांत वाढला. औशाचे वीरनाथ महाराज, विजापूरचे  रामचंद्र महाराज तिकोटेकर, तत्त्वज्ञानी बाबा गर्दे, श्रीगोंद्याचे श्रीकृष्णानंद महाराज, कुशतपर्णकर नाथमहाराज इत्यादी श्रेष्ठ मंडळींनी गुंडा महाराजांचे शिष्यत्व पत्करले होते. गुंडा महाराजांनी पंढरपूर येथे 1817 साली देह ठेवला. गुंडा महाराजांच्या शिष्यत्वाचा वारसा जोपासणारे देशात पंचवीस मठ अस्तित्वात आहेत.

चिंचवडचा श्री मोरया गोसावी


मोरया गोसावी हे सतराव्या शतकातील संत होते. ते मोठे गणेशभक्त होते. मोरया गोसावी हे शाहू महाराज व पेशवे बाळाजी विश्वनाथ यांचे समकालीन.

कर्नाटक राज्याच्या बिदर जिल्ह्यातील बसव तालुक्यातले शाली हे मोरसा गोसावी यांच्‍या आईवडीलांचे मूळ गाव. मोरया यांचे आईवडिल, वामनभट शाळिग्राम आणि त्यांच्या पत्नी पार्वतीबाई यांचे वैदिक कुटुंब होते. वामनभट त्यांना मूलबाळ न झाल्याने गाव सोडून निघाले. सोबत पार्वतीबाई होत्या. ते दोघे पुण्यातील मोरगावला येऊन स्थिरावले. त्यांना कऱ्हा नदीचे खळाळणारे पाणी, मोरयाची भव्य मूर्ती यांनी भुरळ घातली. त्या परिसराबद्दल काही अद्भुत दंतकथा वामनभटांच्या कानी आल्या. ब्रम्हदेवाने तेथे तपश्चर्या केली! त्याच्या कललेल्या कमंडलूतून कऱ्हा नदी उगम पावली! जगताच्या उत्पत्तीचा ब्रम्हदेवाचा मनोरथ तेथे पुरा झाला! मोरयाच्या कृपेने ब्रम्हदेवाला जगताची सृष्टी करता आली! वगैरे वगैरे. त्या कहाण्या ऐकून वामनभटांना वाटले, की मोरया त्यांचेही मनोरथ पूर्ण करेल! त्यांनी अनुष्ठान मांडले. मोरयाने स्वप्नात येऊन सांगितले, की ‘तुझ्या नशिबात पुत्र नाही.’ त्यामुळे वामनभट खट्टू झाले. पण त्यांनी धीर सोडला नाही. त्यांनी पुन्हा तपश्चर्या सुरू केली. शेवटी, पार्वतीबाईंचा पाळणा हलला. त्यांनी बाळाचे नाव मोरया हेच ठेवले.

मोरया वाढू लागला. त्याची मुंज झाली. त्याचे वेदाध्ययन झाले. त्याच्यात तपश्चर्येची ऊर्मी जागी झाली. त्याला नयन भारती गोसावी गुरू भेटले. मोरया त्यांच्या प्रेरणेने थेऊरला आला. त्याची तपश्चर्या मुळा-मुठेच्या काठी चिंतामणीजवळ सुरू झाली. मोरयाच्या बेचाळीस दिवसांच्या तपश्चर्येनंतर चिंतामणीने मोरयाला दर्शन दिले.

मोरया गोसावी महाराज सिद्धी प्राप्त झाल्यावर मोरगावला परतले. आईवडिलांचा आनंद गगनात मावेना. गावकऱ्यांना मोरया गोसावींचा आधार वाटू लागला. मोरया गोसावी सगळ्यांच्या अडचणी दूर करत. रंजले-गांजले अष्टौप्रहर त्यांच्याकडे येऊ लागले. त्यामुळे मोरया गोसावींना पूजेअर्चेला वेळ मिळेना. शेवटी, ते कंटाळून गेले. त्यातच त्यांच्या आईवडिलांचाही अंत झाला. मोरया गोसावींनी मोरगावचा निरोप कोणालाही न कळवता घेतला.