धरमपुरी

प्रतिनिधी 01/10/2012

ईश्वरी तत्त्वाचे वाटाडे, संत हेची रोकडे |

अमोघ ज्ञानाचे गाडे भरले असती प्रत्यक्ष || - दासगणू महाराज

धरमपुरी अहमदनगर शहरापासून दहा किलोमीटर अंतरावर आहे. ते ठिकाण निंबळक गावाच्या हद्दीत येते. त्या भूमीत प्रभू रामचंद्रांनी वनवासात असताना निंब वृक्षाच्या छायेत काही काळ विसावा घेतला. तेथे शिवलिंग स्थापन केले अशा कथा आहेत. धरमपुरीची स्थापना १९९९ मध्ये झाली. त्या वेळी जनसामान्य, संतसज्जन, संन्यासी इत्यादी भक्तांनी लोटलेला महापूर ‘धरमपुरी’ नाव सार्थक करून गेला. श्री गजानन महाराज यांच्या ज्या भाविकांना शेगाव येथे जाता येत नाही, अशा अहमदनगर पंचक्रोशीतील गजानन भक्तांना ‘धरमपुरी’ येथे येऊन शेगावची यात्रा केल्याचे समाधान मिळते. शेवगावप्रमाणेच श्री गजानन महाराजांची मूर्ती, पुढे मारुतीराया असे मंगल, प्रसन्न वातावरण आहे. माध्यान्ह आरतीनंतर चुलीवरील गरमागरम महाप्रसाद असतो. प्रसादातील ‘कढी’ हा प्रकार भाविकांचा आवडता आहे. त्यासाठीच ‘पंढरीची वाखरी तशी आळंदीची धरमपुरी’ होय.

कोतकर नावाचे गजानन महाराजांचे भक्त आहेत. त्यांची मूळ शेती. त्यांनी बांधकाम व्यवसाय सुरू केला. त्यात त्यांच्यावर वाईट वेळ आली, तेव्हा त्यांनी शेगावला जाऊन आराधना केली. त्यांना त्यांचा साक्षात्कार तेथे घडून आला. त्यांनी शेतीमध्येच लक्ष घातले. त्यांची परिस्थिती सुधारली. तेव्हा त्यांनी गजानन महाराजांच्या भक्तांना शेगावला, इतक्या दूर जावे लागू नये म्हणून स्वखर्चाने धरमपुरी येथे मंदिर बांधले. तेच भाविकांसाठी तीर्थस्थान बनून गेले आहे.

माहिती स्रोत - प्रदीप गावडे ९४२२२२८६२८, अण्णा कोतकर ९३२६८६०२७२

(‘आदिमाता’, जून २०१७ वरून थोड्या अधिक माहितीसह उद्धृत)

मेंढालेखातील खुशी


गडचिरोली  जिल्ह्यातील मेंढालेखा गावचे गावकरी सध्या खुशीत आहेत. कारण त्यांच्या मालकीच्या जंगलातील बांबू विकून त्यांच्या ग्रामसभेने यंदा बारा लाख रुपये मिळवले. पुढील वर्षी ही रक्कम कोटी रुपयांत असेल! त्याहून महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ग्रामसभा हे ‘त्या गावाचे सरकारच होय’! हे जे मेंढालेखा गावचे विचारसूत्र आहे त्याला यामुळे मान्यता मिळत आहे. मेंढालेखा ग्रामसभा नावाचे पॅनकार्ड त्यांना देण्यात आले आहे आणि आता आयकर खात्याने मागणी केल्यास तो करही भरण्याची तयारी ग्रामसभेने चालवली आहे.

हा राजकीय चमत्कार आहे! स्टेट विदिन स्टेट. एरवी ही संकल्पना सहन न होऊन हाणून पाडली गेली असती. त्याविरुध्द पोलिस कारवाई झाली असती, परंतु येथे केंद्रीय मंत्री जयराम रमेश व मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांनी एप्रिल महिन्यात मेंढालेखा गावात येऊन सर्व कागदपत्रे ग्रामसभेला मिळतील अशी व्यवस्था केली. येथे मंत्री खर्‍या अर्थाने लोकप्रतिनिधी झाला आणि त्याने लोकांच्या हक्कांचे संरक्षण केले!

मेंढालेखा गाव नक्षलवादी टापूत मोडते. त्या ठिकाणी लोकशाही विकेंद्रीकरणाचा हा लढा यशस्वी झाला याबद्दल त्यांचे अभिनंदन केले गेले पाहिजे.

नवेगाव साधू - श्रमाचा सुगंध ल्यालेलं गाव


संत गाडगेबाबा ग्राम स्वच्छता अभियान, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज स्वच्छ ग्राम स्पर्धा, साने गुरूजी स्वच्छ व सुंदर शाळा, दलित वस्ती सुधार प्रकल्प, केंद्र शासन पुरस्कृत निर्मलग्राम योजना, महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव स्पर्धा यांसारख्या, ग्रामसमृध्दीस चालना देणा-या स्पर्धा गेल्या दशकापासून महाराष्ट्रात शासनस्तरावर सुरू आहेत. अनेक गावांनी या स्पर्धांमध्ये भाग घेऊन पुरस्कार पटकावले आहेत. काही गावांचा उत्साह केवळ पुरस्कारांपर्यंत मर्यादित राहिला. परंतु काही गावांनी 'स्वच्छतेतून समृध्दीकडे' या मंत्राच्या सातत्यपूर्ण काटेकोर पालनातून गावाचं गोकूळ केलं आहे. नागपूर जिल्ह्यातल्या उमरेड तालुक्यातील नवेगाव साधू हे असंच स्वत:च्या श्रमाचा सुगंध ल्यालेलं गाव आहे. या गावाने सा-या योजना राबवल्या आणि नियोजनबध्दपणे यशस्वी केल्या.

पारांच्या ओळींचे पारोळा


पोराळ्याचा भक्कम दगडाचा पार आणि चिमुकले मंदीर वडपिंपळाचा पार ही कल्पना पारंपरिक म्हणूनच तिचा समावेश आपल्या नगररचनेत होत आला आहे. आपण वृक्षांना देवासमान मानत असल्याने त्यांची स्थापना दगडाच्या पारावर करतो. तुळशीला वृंदावनात स्थापन करतो. नगररचनेत पार हा अविभाज्य भाग बनत असे. तसे पाश्चात्य संस्कृतीत नसल्याने आधुनिक नगररचना शास्त्रात त्याचा उल्लेख नसतो.

गेल्या साठ वर्षांत अनेक नगरांचे विकास नकाशे बनले, पण कोणीही पाराचा समावेश नगररचनेत केला नाही. मुंबई , कोलकाता, दिल्ली या, इंग्रजांनी रचलेल्या नगरांत पार नाही. अनेक गावांतले पार डोळ्यांत भरतात. वटपौर्णिमेला सजलेल्या सुवासिनी वडाभोवती जमतात आणि त्यावेळी पारावर इंद्रधनुष्य अवतरते!
 

माझ्या आठवणीतला पार कल्याणचा. मुंबई, बेळगाव, कारवार, डांग, दादरा, नगरहवेलीसह संयुक्त महाराष्ट्र मिळालाच पाहिजे ही चळवळ जोमात होती,  तेव्हा आचार्य अत्रे यांचा दैनिक ‘मराठा’ आग ओकत होता. तो वाचल्याशिवाय कल्याणकर जेवत नसत. तेव्हा दैनिक ‘मराठा’ कल्याणपर्यंत येण्याआधीच संपून जायचा. कोणीतरी रात्रपाळीवाला 'मराठा' घेऊन येई आणि त्याचे पारावर उभा राहून सार्वजनिक वाचन करे. ते ऐकायला गर्दी होत असे. तो पार कल्याणच्या जन्मापासून असावा. पाराचे नगराच्या भावनिक जीवनात महत्त्वाचे स्थान होते.