मतिमंद मुलांना ‘नवजीवन’ (शाळा)


‘नवजीवन शाळा’ सांगलीमध्ये मतिमंद मुलांच्या शैक्षणिक विकासासाठी गेली तीस वर्षें कार्यरत आहे. मतिमंदांसाठी शिक्षण असते याबाबत समाज अनभिज्ञ होता. अशा काळात संस्थेची स्थापना झाली. मतिमंद मूल शिकून करणार काय, असा विचार करणा-या समाजात मतिमंदांच्या शिक्षणाचे बीज रोवणे हे खडतर आव्हान होते. ते आव्हान मानसशास्त्राच्या प्राध्यापक रेवती हातकणंगलेकर यांनी स्वीकारले. त्यांनी समाजाने दुर्लक्षलेल्या मतिमंदांच्या जीवनात त्यांच्यासाठी खास शाळा सुरू करून आशेचा किरण दाखवला.

पालक त्यांचे मतिमंद मूल घरापासून बाजूला जातेय, त्याच्यामुळे होणारा मानसिक त्रास थोडा कमी होईल म्हणून त्याला सकाळी अकरा ते संध्याकाळी पाच शाळेत पाठवत असतात. उलट, शाळेचे काम शाळेत येणा-या विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास व्हावा, त्यांच्यातील कलागुणांना, खेळकौशल्यांना वाव मिळावा, त्यांना कौशल्याधारित प्रशिक्षणावर भर देऊन आर्थिक स्वावलंबी बनवावे या हेतूने अविरतपणे सुरू आहे. विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाबरोबर शाळेचा गुणात्मक विकास व्हावा यासाठी नवजीवन शाळेने सांस्कृतिक, क्रीडात्मक, शैक्षणिक-प्रशैक्षणिक उपक्रम राबवले आहेत.

सांगलीची हळद बाजारपेठ


सांगली ही देशातीलच नव्हे तर जगातील हळदीची प्रमुख बाजारपेठ आहे.सांगली ही देशातीलच नव्हे तर जगातील हळदीची प्रमुख बाजारपेठ आहे. त्या परिसरात पिकली जाणारी दर्जेदार राजापुरी हळद, हळदीचा दर्जा वर्षानुवर्षे टिकवून ठेवणारी जमिनीखालची पेवांची व्यवस्था, पेवांतील हळदीची आकडेआकडी (बिल टू बिल) खरेदी-विक्री, सांगलीचा हळद वायदेबाजार, बँकांकडून हळदीचे पॉलिश अन् पावडर यांसाठी मिळणारे अर्थसाहाय्य, त्‍या परिसरात उभारलेल्या हळद पावडर आणि पॉलिश मिल्स-वेअरहाऊस-गोडाऊन्स, वाहतूक कंपन्या, अडते, खरेदीदार आणि हमीदार व्यवस्था इत्यादी घटक सांगली हे देशभरातले हळद केंद्र बनण्यास महत्त्वपूर्ण ठरले. व्यापा-यांनी व्यवहारात ठेवलेली सचोटी आणि सत्वर पेमेंटची व्यवस्थाही हळद व्यापार-वृध्दीस लाभदायक ठरली.
 

हळद ही मुळात बहूपयोगी आहे. हळद हा मसाल्याच्या पदार्थांतील प्रमुख घटक म्हणून मानला जातो. देशातील सर्व राज्यांत हळदीचे पीक घेतले जाते. हळदीचे पीक महाराष्ट्रातील सांगली, कराड, वाई, तुळजापूर, बार्शी, नांदेड ; आंध्र प्रदेशात कडाप्पा, दुग्गीराळा, निझामाबाद, मेट्टापल्ली, राजमहेंद्री, कोडू, राजमपेठ आणि नंद्याळ; तामिळनाडूत इरोडे, सालेम आणि कन्नूर; बिहारात बेटीया, दलसिंगराणी; ओरिसात ब्रह्मपूर या प्रदेशात सर्वाधिक घेतले जाते.
 

हळद व्यापा-यांच्या गोदामांसमोर हळद निवडत असलेल्या महिला कामगार भारतात हळदीचे उत्पादन व्यापारी अंदाजानुसार १९४० साली आठ लाख पोती, १९५० ते ६० या दशकात प्रतिवर्षी दहा ते बारा लाख पोती, १९६० ते ७० या दशकात प्रतिवर्षी चौदा ते सोळा लाख पोती, १९७० ते ८० या दशकात प्रतिवर्षी वीस लाख पोती, १९८० ते ९० या दशकात तीस ते बत्तीस लाख पोती आणि २००१ ते २००८ या काळात प्रतिवर्षी चाळीस लाख पोती झाले. हळदीचे उत्पादन २००९ साली साठ लाख पोती झाले होते. त्यांतील आठ ते दहा लाख पोत्यांच्या खरेदी-विक्रीचा व्यवहार सांगली बाजारपेठेतून झाल्याचा अंदाज आहे.