वेधचे पाथेय देवेंद्र ताम्हणे


_Devendra_Tamhane_1.jpgतिरंदाजी करतेवेळी, झाडावर बसलेल्या पक्ष्याच्या डोळ्याचा ‘वेध’ फक्त अर्जुनाला का साधता आला? धनुर्विद्येचे प्रशिक्षण तर सर्वांना समान मिळाले, पण मग एकटा अर्जुन धनुर्धारी का? कारण त्याला तेव्हा बाकी कोणत्याही गोष्टी दिसल्या नाहीत. त्याने त्यावेळी फक्त एका ध्येयाचे ‘चिंतन’ केले... माझा तीर आणि पक्ष्याचा डोळा! ‘चिंतन’ आणि ‘वेध’ हे वेगवेगळ्या संदर्भात येणारे शब्द ! पण देवेंद्र ताम्हणेसरांशी गप्पा मारताना मात्र त्या दोन शब्दांची सांगड आपोआप साधली जाते.

मनोविकारतज्ज्ञ लेखक डॉ. आनंद नाडकर्णी ह्यांचा ‘वेध’ नावाचा बहुआयामी कार्यक्रम गेली पंचवीस वर्षें ठाण्यामध्ये आयोजला जातो. त्यामध्ये मूल्ये, संस्कार, शिक्षण, व्यवसायप्रबोधन; तसेच, शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी विविध स्पर्धा व गंमतजंमत अशा गोष्टींचा समावेश असतो. आनंद नाडकर्णी ‘वेध’ला Edutainment म्हणतात. ठाण्यातील ‘वेध’ कल्याणमध्येच नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या आणखी काही शहरी पोचले आहे. ते कल्याणला कसे आले हे जाणून घेण्यासाठी कल्याणच्या ताम्हणेसरांना भेटलो.

शिरोभूषण सम्राट - अनंत जोशी


_Anant_Joshi_1.jpg‘सर सलामत तो पगडी पचास’ अशी म्हण आहे खरी... पण कल्‍याणच्‍या अनंत जोशी यांच्या संग्रही एक ना - दोन ना - तीन ... तर तब्बल दीड हजारांपेक्षा जास्त टोप्या आहेत! ‘शिरोभूषण’ अर्थात डोक्यावरील अलंकार... डोक्याची शोभा वाढवण्यासाठी आभूषणे!

शिरोभूषण संग्रहालय म्हणजे अनंत जोशी यांच्या आगळ्यावेगळ्या छंदाचे आणि वर्षानुवर्षें चिकाटीने घेतलेल्या परिश्रमाचे मूर्तिमंत प्रतिक होय. ते संग्रहालय म्हणजे वेगवेगळ्या आकारांच्या, रंगांच्या, प्रदेशांच्या, परंपरेच्या देशविदेशांच्या टोप्यांचा संग्रह...

अनंत जोशी यांचा जन्म कल्याण येथील एका व्यावसायिक कुटुंबात २० फेब्रुवारी १९६८ रोजी झाला. अनंत यांना लहानपणापासून टोप्यांचे आकर्षण होते. त्यांना त्यांच्या लहानपणी आईवडिलांनी अमेरिकेहून आणून दिलेली ‘काऊबॉय’ टोपी इतकी आवडली, की ते जेथे तेथे ती टोपी घालून मिरवत असत. त्यांनी टोप्या जमवण्याचा छंद वयाच्या आठव्या वर्षांपासून जोपासला आहे. लहानपणी टिव्हीवर रामायण-महाभारत बघत असताना राम, कृष्ण व त्या मालिकांतील योद्धे यांच्या टोप्या त्यांना स्वत:कडेही असाव्यात असे वाटायचे. ते त्यांचे शेजारी शरद ओक (जे नाणी गोळा करण्याचा छंद बाळगून आहेत) यांच्या सोबत वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन निरनिराळ्या प्रकारच्या टोप्या संग्रहित करू लागले.

त्यांच्या संग्रहात कोल्हापुरी फेटा, पेशवाई पगडी, बोरी-मुस्लिम समाजाची टोपी, लहान मुलांची टोपरी, युद्धकाळात वापरली जाणारी शिरस्त्राणे, लाकूड, धातू, व्हेल्वेट, वेत, कापड, बांबू यांपासून बनवलेल्या टोप्या आहेत. तसेच, मोती, जरी, आरसे यांची सजावट असलेल्या टोप्या आहेत. त्या टोप्या दुर्मीळ, मौल्यवान आणि वैविध्यपूर्ण असल्याने आकर्षित करणाऱ्या आहेत. त्या टोप्यांच्या संग्रहातून वेगवेगळ्या देशांच्या, वेगवेगळ्या समाजांच्या वेगवेगळ्या काळाचे, सामजिक जडणघडणीचे दर्शन होते.

कल्‍याण तालुका संस्‍कृतिवेध

अज्ञात 24/01/2017

'थिंक महाराष्‍ट्र डॉट कॉम' या वेबपोर्टलकडून कल्‍याण तालुक्‍यातील वर्तमान कर्तृत्‍व, सेवाभावी कामे आणि गावागावांना लाभलेला सांस्‍कृतिक वारसा अशा माहितीचे संकलन करण्‍याकरता 'कल्‍याण तालुका संस्‍कृतिवेध' या मोहिमेचे आयोजन करण्‍यात आले आहे. ती मोहिम २६ जानेवारी २०१७ ते २९ जानेवारी २०१७ या कालावधीत राबवली जाणार आहे. मोहिमेत मुंबई, ठाणे, कल्‍याण, डोंबिवली, पनवेल आणि नाशिक अशा परिसरांतून विविध व्‍यक्‍ती आणि गोवेली महाविद्यालयाचे विद्यार्थी 'माहिती संकलक कार्यकर्ते' म्‍हणून सहभागी होत आहेत.

कल्‍याणचा विचार करताना चटकन डोळ्यांसमोर उभा राहतो तो त्‍याचा इतिहास. कल्याण शहराचे उल्लेख इतिहासात मौर्य काळापासून दिसतात. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याच्या आरमाराची सुरुवात कल्याण बंदरात केली होती. कल्‍याणच्‍या सुभेदाराच्‍या सुनेची कथा, पेशवा बाजीरावाचा विवाह, शंबरिका खरोलिकाचे निर्माते पटवर्धन किंवा पहिल्‍या महिला डॉक्‍टर आनंदीबाई जोशी... विविध घटना आणि थोर व्‍यक्‍तींचे अस्तित्‍व यांमुळे कल्‍याणला गौरवशाली इतिहास लाभला आहे. दुर्गाडी किल्‍ला, अंबरनाथचे शिवमंदिर, काळा तलाव अशा अनेक वास्‍तू-ठिकाणे त्या इतिहासाची आठवण करून देतात. मात्र कल्याणचा वर्तमानसुद्धा तेवढाच जागृत आहे. तेथे सुरू असलेल्‍या 'सुभेदार वाडा कट्टा'सारखे उपक्रम, 'कल्‍याण सार्वजनिक वाचनालय', 'कल्‍याण गायन समाज' यांसारख्‍या विविध संस्‍था, काका हरदास, सदाशिवभाऊ साठे, कल्‍पना सरोज, चित्रकार राम जोशी, श्रीनिवास साठे अशा कित्‍येक व्‍यक्‍ती आणि जागोजागी आढळणारी स्‍थानिक वैशिष्‍ट्ये हा सारा कल्‍याणचा वर्तमान! त्‍या परिसरातील माणसांचे कर्तृत्व आणि तेथील सामाजिक कार्यातून व्‍यक्‍त होणारा माणसांचा चांगुलपणा हेच तर कल्याणचे वैशिष्‍ट्य! तेथील वर्तमान धगधगता आहे म्‍हणूनच कल्‍याणच्‍या इतिहासाला झळाळी प्राप्‍त होते.

'कल्‍याण तालुका संस्‍कृतिवेध' ही मोहिम म्‍हणजे, कल्‍याण परिसराच्‍या ढोबळ नोंदींपलिकडे जाऊन तेथील गावागावांमध्‍ये काय घडले-घडते हे समजून घेण्‍याचा, इतिहासाच्‍या थोरवीसोबत कल्‍याणच्‍या वर्तमान श्रेष्‍ठतेचा आढावा घेण्‍याचा प्रयत्‍न आहे.