कणकवलीचे भालचंद्र महाराज


-bhalchandra-maharajभालचंद्र महाराज वास्तव्याला आले म्हणून कणकवली हे कोकणच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गाव ‘श्रीक्षेत्र कणकवली’ झाले. भालचंद्र यांचा जन्म वेंगुर्ले तालुक्यातील म्हापण या गावी परशुराम ठाकूर आणि आनंदीबाई या मातापित्यांच्या पोटी 8 जानेवारी 1904 रोजी झाला. त्यांचे आई-वडील लहानपणीच वारले. त्यांचे शिक्षण चुलते व मुंबईतील मावशी यांच्याकडे झाले. ते वसई हायस्कूलमध्ये शिकले, पण त्यांनी शिक्षण मध्येच सोडले. त्यांनी वर्षभर कोकणात भटकून, देशावर पलायन केले. त्यांचे चुलते कोल्हापूर जिल्ह्यात नितवडे गावी होते, ते तेथे हजर झाले. भालचंद्राची ती अवस्था पाहून सर्वजण चकित झाले. त्यांना वाईट वाटले. त्यांनी त्याला आंघोळ घालून, नवीन कपडे दिले. ते तेथूनही पसार झाले. ते रोज वीस-वीस मैल पायपीट करत, कोणाच्याही घरी उभे राहत, कोणी भाकरतुकडा दिला तर खात, झाडाखाली अगर मंदिरात झोपत.

शेर्पेतील अहिल्या - अनुया कुलकर्णी


_Anuya_Kulkarni.jpgअनुया कुलकर्णी या सिंधुदुर्ग जिल्ह्याच्या कणकवली तालुक्यातील शेर्पे गावच्या रहिवासी. त्या ‘विकास प्रबोधिनी’ संस्थेच्या माध्यमातून वैभववाडी, कणकवली व देवगड तालुक्यांत समाजातील विविध प्रश्नांवर काम करतात. अनुया कुलकर्णी यांना वक्तृत्वकला व संघटनकौशल्य हे गुण उपजत लाभले आहेत. त्यांनी स्त्रीसबलीकरण, दारूबंदी, जातीयता, रेशन हे प्रश्न असोत, की महिलांवरील अत्याचार... त्या विरुद्ध महिलांना संघटित करून आवाज उठवला. त्या फक्त दहावीपर्यंत शिकल्या असल्या तरी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला त्यांच्या कामातून आणि त्यातून घडलेल्या विचारातून प्रगल्भता लाभली आहे.

अनुया कुलकर्णी यांचा जन्म १ सप्टेंबर १९६४ रोजी राजापूर तालुक्यातील केळवली गावी झाला. त्यांचे वडील पंढरीनाथ वाघाव हे ग्रामसेवक होते. त्यांनी ती नोकरी सोडून पूर्ण वेळ समाजसेवेसाठी दिला. त्यामुळे अनुया यांनाही समाजकार्याची आवड निर्माण झाली. त्यांनी ‘अॅक्टिव्ह फ्रेंड सर्कल’ व ‘विकास प्रबोधिनी’ या संस्थांतून काही काळ कामे केली. त्यांना ‘अॅक्टिव्ह फ्रेंड’ सर्कलचे कार्यकर्ते शशिकांत कांबळे यांची मदत लाभली. किंबहुना, कांबळे यांच्यामुळे ‘त्या घडल्या’ असे अनुया सांगतात.

‘कोकण गांधी’ अप्पासाहेब पटवर्धन सतीशचंद्र तोडणकर 11/05/2016

सीताराम पुरुषोत्तम पटवर्धन ऊर्फ अप्पासाहेब यांना महात्मा गांधींचे पहिले दर्शन मुंबई काँग्रेसच्या वेळी १९१६ मध्ये झाले. तेव्हा गांधीजी सेहेचाळीस वर्षांचे तर अप्पा एकवीस वर्षांचे होते. दक्षिण आफ्रिकेतून आलेले बॅ. गांधी काठेवाडी फेटा व उपरणे पोषाखात वापरत होते, तर मुंबईच्या ‘एल्फिन्स्टन कॉलेज’चे स्कॉलर अप्पा शर्ट-पँटमध्ये होते. पुढे, दोघेही एका पंचावर आले! दोघांचे त्यावेळचे संभाषण इंग्रजीतून होत होते. नंतर आयुष्यभर उभयतांचे गुजरातीतून बोलणे व पत्रव्यवहार झाला. अप्पांचे गुजराथी तर एवढे चांगले झाले, की त्यांनी १९३० मध्ये गांधीजींच्या आत्मकथेचे ‘माझे सत्याचे प्रयोग’ हा अनुवाद मूळ गुजरातीवरून मराठीत केला. (लक्षावधी प्रती खपलेल्या पुस्तकाबद्दल मानधन न घेता अप्पांनी फक्त एक प्रत घेतली).