कोकणातील गावपळण


कोकणातील अनेक गावांमध्‍ये शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली 'गावपळणा'ची किंवा 'देवपळणा'ची परंपरा आजही श्रद्धेने व आनंदी वातावरणात पाळली जाते. त्यामागे गावाचे सौख्य टिकवणे आणि गावक-यांनी गुण्यागोविंदाने एकत्र राहावे हा हेतू असावा.

टिक्केवाडीची गुळं काढण्याची प्रथा


जंगलात राहणारे टिक्‍केवाडीचे ग्रामस्‍थकोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्यात टिक्केवाडी हे दोन-अडीच हजार लोकवस्तीचे गाव. टिक्केवाडीचे ग्रामस्थ श्रद्धेपोटी तीन वर्षांतून एकदा काही दिवस देवीचा कौल घेऊन घरे-दारे सताड उघडी ठेवून, गाव सोडून गावाजवळील जंगलात राहण्यास जातात. ते त्यांची जनावरेही सोबत नेतात. त्‍या काळात गावात घरे-दारे उघडी असूनही चोरी होत नाही अशी ग्रामस्थांची भावना आहे. त्या काळात गावातील कोणत्याही घरात चूल पेटवली जात नाही. दिवा लावला जात नाही. केर-कचरा काढला जात नाही. ती परंपरा गावातील अष्टभुजाई देवीच्या श्रद्धेपोटी अनेक वर्षांपासून जोपासली गेली आहे. त्या प्रथेला तेथे ‘गुळं काढणे’ असे म्हणतात.