सोलापूर शहर

सुयश गुरूकूल - सोलापूरचे आगळे...

मुले विद्यालयाच्या प्रांगणात आनंदाने बागडत आहेत, वर्गात बसलेल्या मुलांच्या मुद्रांवर कुतूहल आहे- ती शिकवणाऱ्या शिक्षकाकडे आदराने पाहत आहेत. कोणाच्याही चेहऱ्यावर कंटाळा नाही. सर्वत्र आनंद, उत्साह भरून राहिलेला आहे...  हे दृश्य आहे सोलापूरच्या 'सुयश' विद्यालयातील. चाळीस वर्षें शिक्षक म्हणून काम केलेल्या मलासुद्धा स्वप्ननगरीत गेल्यासारखे वाटले. प्रत्येक वर्गात तीस-पस्तीस मुले आहेत, ती एका बाकावर दोघे अशी बसलेली आहेत. शिक्षक आनंदाने शिकवत आहेत. मुले नि:संकोचपणे शंका विचारत आहेत, शिक्षकांना उत्तरे देत आहेत आणि शिक्षक त्यांना शंका विचारण्यास उत्तेजन देत आहेत क्रमश:

आनंद बनसोडे - सोलापूरचा जिद्दी...

हिमालयातील एव्हरेस्टसह जगातील चार सर्वोच्च शिखरे पादाक्रांत करणारा आनंद बनसोडे हा सोलापूरचा तरुण महाराष्ट्रातील तमाम युवकांना प्रेरणावत ठरला आहे! त्याची शिखर सर करण्याची जिद्द आणि त्याने त्यासाठी केलेला संघर्ष जाणून घेताना आनंद बनसोडेबद्दल कौतुकच मनी दाटते. आनंदने गिर्यारोहण प्रयत्नपूर्वक शिकून घेतले व पाच-सात वर्षांच्या अल्पावधीत जगातील चार उंच शिखरे पादाक्रांत केली; एवढेच नव्हे, तर त्या प्रत्येक मोहिमेला सामाजिक विषयाची डूब दिली व त्यामुळे त्याच्या एकूण मोहिमेला संयुक्त राष्ट्रसंघाची मान्यता मिळाली. युनायटेड नेशन्स सोबत काम करणारा चित्रपट अभिनेता फरहान खान याने क्रमश:

किरण जोशी - पोथ्यांनी झपाटलेला...

काही व्यक्ती रुढ शिक्षणात रस न वाटल्याने वेगळा मार्ग चोखाळतात. त्यांच्या हातून वेगळेच कार्य घडत असते. त्यांचे समाजावर मोठे ऋण तयार होते! किरण जोशी हा तसा झपाटलेला तरुण आहे. किरण शालांत परीक्षेच्या टप्यापर्यंत पोचला. तेथे त्याने असा निर्णय घेतला, की घराण्यात असलेली याज्ञिकाची वृत्ती स्वीकारायची! त्यासाठी पाठशाळेत जाऊन वेदविद्या घ्यावी असे त्याला वाटले. पाठशाळेत प्रवेश मिळाला नाही. वेदमूर्ती देवीदास सांगवीकर यांनी मात्र किरणला पौरोहित्यासाठी लागणारे आवश्यक त्या विधींचे पाठ दिले. ते विद्यादान चार-पाच वर्षे चालू होते. त्याने यजुर्वेद संहितेचीही संथा घेतली. त्या ओघात क्रमश:

पुलगम टेक्स्टाइल - सोलापूरची शान

पुलगम, अर्थात सोलापुरी चादरींचे नाव भारतभर आहे. सोलापूरची चादर म्हटले, की पुलगम ब्रँडचे नाव येतेच. फक्त चादरच नव्हे तर टेक्स्टाइल इंडस्ट्रीमध्ये पुलगम यांचे नाव दुमदुमत आहे. पुलगम कुटुंब हे मूळचे आंध्रप्रदेशातील वरंगल जिल्‍ह्यातील मेदक या खेड्यातील साळी समाजाचे. ते 1940 च्या दशकात सोलापूरला आले. ते कुटुंब सोलापूरमध्ये हातमाग चालवू लागले. कुटुंबापैकी यंबय्या माल्ल्या पुलगम यांचा पुलगम टेक्स्टाइलच्या यशात मोठा वाटा आहे. त्यांनी स्वत:चे चार हातमाग 1949 साली सुरू केले व त्यावर साड्या (फरास पेठी, जपानी किना-यांच्‍या साड्या, इरकल) तयार करून प्रसिद्धी मिळवली. क्रमश:

सोलापूरचा भुईकोट किल्ला

सोलापूर शहरातील भुईकोट किल्ल्याचा परिसर मोठा आहे. किल्ल्यात जाण्यासाठी पाच रुपयांचे तिकिट आहे. आतमध्ये बाग आहे, पण देखभाल होत नसल्याचे जाणवले. दोन पोलादी तोफा व एक माहिती देणारा दगडी फलक लावला आहे. आतमध्ये नमाजासाठी पडकी मशिद आढळली. ती अनेक खांबी आहे. पुढे छोटा हौद आहे. त्यात दगडी कलाकुसर हिंदु पद्धतीची आहे. आतमध्ये सभोवताली चिंच, बाभूळ, बदाम, कडुनिंब असे मोठमोठे वृक्ष आहेत. कारंजांच्या जागाही आहे, पण पाणी नसल्याने ते कोरडे आहेत! सोलापूरचा किल्ला नक्की केव्हा बांधला याबद्दल मतभिन्नता आढळते. कॅम्पबेल यांच्या मते बहामनी बादशहा महंमदशहा याने तो 1358 ते 1375 या दरम्यान क्रमश:

सोलापूरातील प्रेरणाभूमी

सोलापूरमधील ‘प्रेरणाभूमी’ म्हणजे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अस्थींचा कलश ठेवलेली जागा! ती दुमजली सुंदर इमारत असून तळमजला व पहिला मजला अशी ती वास्तू! दोन्ही मजल्यांवर मोठी सभागृहे आहेत. तळमजल्यावर बुद्धाचा व डॉ. आंबेडकरांचा पुतळा आहे. वरच्या मजल्यावर चांदीचा अस्थिकलश व बाबासाहेबांचा अर्धपुतळा आहे. समोरील सभागृहात बुद्धपौर्णिमेला मोठ्या प्रमाणात कार्यक्रम होतो, तर दर पौर्णिमेला एखादे व्याख्यान असते. अस्थिकलशाच्या वरच्या घुमटावर दोन मोठे लाऊडस्पीकर आढळले. त्यावर रोज सकाळी बाबासाहेबांची गाणी ऐकवली जातात. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अस्थी महाराष्ट्रात क्रमश: