मोहोळ तालुका

कर्णबधिरांसाठी - व्‍हॉईस आफ व्‍...

सोलापूर जिल्ह्याच्या मोहोळ तालुक्यातील शेटफळ गावाच्या योगेश व जयप्रदा भांगे या दाम्पत्याने त्यांच्या कर्णबधिर मुलाला बोलायला तर शिकवलेच; पण इतर कर्णबधिर मुलांना व त्यांच्या पालकांना मदत करून नवी दिशा दाखवली! ‘कानानं बहिरा मुका परी नाही...’ ही जाहिरात नव्वदीच्या दशकात दूरदर्शनवर लागायची. कानाने बहिरे असलेले मुलही बोलू शकते, अशा अर्थाचे ते गाणे. कानाने एकू न येणाऱ्या मुलांना बोलता येतच नाही, असा समज अजून रूढ आहे. ‘स्पीच थेरपी’बद्दल बोलले बरेच जात असले तरी ती थेरपी सर्वसामान्यापर्यंत पोचलेली नाही. त्यामुळे पालक त्यांचे मुल बोलावे यासाठी कुठलेच क्रमश:

वाळुज गावची मंदिरे

मोहोळ तालुक्यातील वाळुज येथे महादेवाचे प्राचीन हेमाडपंथी मंदिर आहे. ते वाळकेश्वर या नावाने ओळखले जाते. मंदिराच्या प्रवेशद्वारात महाकाय दगडी गणपती व नंदी आहे. मंदिराशेजारी सिद्धपुरुष रामभाऊ महाराज यांची समाधी आहे. वाळुज येथेच भोगावती व नागझरी या नद्यांचा संगम असून त्या संगमावर महादेव मंदिर भग्नावस्थेत आहे. तेही प्राचीन असावे. देगाव रस्त्यावर वाळुजपासून दोन किलोमीटर अंतरावर श्रीहरीस्वामी व राघव स्वामी यांचे मंदिर आहे. ते काशीक्षेत्रीचे ब्राम्हण तप करण्यासाठी तेथे आले होते. श्रीहरी हे गुरू तर राघव हे शिष्य. श्रीहरी स्वामी यांची संजीवन समाधी तेथे आहे. तसेच, आणखी एका क्रमश:

अफलातून चित्रकार शशिकांत धोत्रे

शशिकांत धोत्रेवर तयार करण्यात आलेली शोर्ट डॉक्युमेंटरी पहा चित्र म्हटले म्हणजे कॅनव्हास व वॉटर, अॅक्रलिक किंवा तत्सम रंगांचे माध्यम... मात्र शशिकांत धोत्रे याची गट्टी जमली ती पेन्सिलशी. त्याने पेन्सिलच लहानपणापासून हाती धरल्याने त्याच्या चित्रांचे प्रमुख साधन ते बनले. त्याला वॉटर कलरसारख्या 'नव्या' माध्यमाची ओळख होऊ लागली असली तरी त्याची स्वतःची ओळख कायम झाली ती मात्र, कागद आणि पेन्सिल यांच्यामुळेच. चित्रे काढण्याची त्याची ती शैली कलारसिकांत परिचित आहे. शशिकांतला चित्रकलेची पार्श्वभूमी नाही वा त्याने औपचारिक कलाशिक्षणदेखील घेतलेले नाही. ब्लॅक क्रमश:

अरुण देशपांडे यांची सोला(र)पूरची...

जूनचा पहिला आठवडा. मान्सूनचा पत्ता नाही. उन्हाळा संपत आलेला, नद्या-नाले कोरडे ठणठणीत. भगभगीत उजाड माळरान. एखाद्या गावाजवळ थोडीफार दिसणारी हिरवी शेती. बाकी सगळीकडे पिवळ्या रंगाचे निर्विवाद वर्चस्व. अशा रस्त्यावरून जात असताना मध्ये जंगलच म्हणावे इतकी घनदाट झाडी असलेला पट्टा… हीच ती सोला(र)पूरच्या अरुण देशपांडे नामक खटपट्या माणसाची प्रयोगशाळा! सोलापूर जिल्ह्याच्या मोहोळ तालुक्यात अंकोली गावाच्या अलिकडे अरुण देशपांडे यांचे विज्ञानग्राम दिसते. झाडांनी गच्च भरलेली अशी ती एकमेव जागा. आत असंख्य पाट्या. शेतकऱ्याला त्याच्या उत्पादनाला मिळणारा भाव, 1971मध्ये एक किलो क्रमश:

मोहोळचे भैरवनाथ मंदिर

सोलापूर जिल्ह्याच्या मोहोळ तालुक्यातील अंकोली गावामध्ये सातशे वर्षापूर्वीचे भैरवनाथांचे मंदिर आहे. मोहोळ-मंगळवेढा मार्गावर अंकोली स्टॉप आहे. अंकोली पंढरपूर-सोलापूर (ति-हेमार्गे) पंढरपूरपासून एकोणिसाव्या मैलावर आहे. रस्ता डांबरी व नित्य रहदारीचा आहे. कोणत्याही मार्गाने अंकोली गावी येताच समोर मंदिराचा भव्य तट नजरेत भरतो. देवालयाचे उंचच उंच डेरेदार शिखर पाहून मन प्रफुल्लित होते. भैरवनाथ मंदिराच्या प्रवेशासाठी महाद्वार आहे. मंदिरात चौकोनी आकारातील विहीर आहे. मंदिरात सातशे वर्षापूर्वीची पालखी आहे. मंदिराची स्थापना त्याअगोदर झालेली आहे. भैरवनाथ हे महाराष्ट्र व कर्नाटक क्रमश:

मोहोळचा लांबोटी चिवडा

सोलापूर-पुणे रस्त्यावर मोहोळ तालुक्‍यात शिरापूर वळणावर ‘जयशंकर’ नावाचे  हॉटेल लक्ष वेधून घेते. ते हॉटेल बसच्या आकाराचे आहे आणि कपबशीच्या आकाराची त्याची पाण्याची टाकी! त्या हॉटेलाचे मालक तानाजी खताळ हेच लांबोटी गावाचे सरपंच आहेत. हॉटेलात शिरताच काउंटरवर चिवड्याचा भलामोठा ढीग दिसतो. बाजूच्या खोलीत चिवडा तयार करणे सुरू असते. तोच हा लांबोटी चिवडा! लांबोटी चिवडा हे त्या हॉटेलचे व गावाचेही वैशिष्ट्य होऊन गेले आहे. तानाजी खताळ हे हॉटेलचे सर्व श्रेय त्यांच्या आईला देतात व तीच त्या चिवड्याची कर्तीधर्ती असल्याचे सांगतात. अंगभर सोन्याच्या दागिन्याने क्रमश: