अथांग सागरात दिमाखात उभा… सिंधुदुर्ग किल्ला


_AthnagSagrat_SindhudurgKilla_2.jpgशिवाजी महाराजांना शत्रूंची सागरी मार्गावरील आक्रमण परतावून लावण्यासाठी जलदुर्गाची निर्मिती करण्याची गरज भासू लागली. त्यासाठी सुरक्षित आणि भक्कम स्थळांचा शोध सुरू झाला. समुद्रकिनारे धुंडाळले गेले. त्या शोधाला पूर्णविराम मिळाला तो मालवणजवळील अरबी समुद्रातील कुरटे नावाच्या काळ्या खडकाळ बेटामुळे. ती जागा 1664 साली किल्ल्यासाठी निवडण्यात आली. किल्ल्याच्या बांधकामाला 25 नोव्हेंबर 1664 रोजी सुरुवात झाली व बांधकाम 1667 मध्ये पूर्ण झाले. ज्या चार कोळ्यांनी सिंधुदुर्ग बांधण्यासाठी जागा शोधली त्यांना इनाम स्वरूपात गावे देण्यात आली.

जलदुर्ग कोर्लई

प्रतिनिधी 14/06/2015

कोर्लई हा दोनशेएकाहत्तर फूट उंचीचा जलदूर्ग आहे. तो कोकणातल्‍या रायगड जिल्ह्यातील अलिबाग डोंगररांगेत आहे. तो किल्ला ट्रेकर्सच्या दृष्टीने मध्यम समजला जातो. किल्ल्यावरून अलिबागचा समुद्रकिनारा आणि कुलाबा किल्ला पाहता येतात. तेथून दक्षिणेस म्हणजे मुरूड-जंजिऱ्याच्या दिशेने पंधरा-वीस किलोमीटरवर रेवदंड्याचा कोट आणि पुढे तीन-चार किलोमीटरवर कोर्लईचा किल्ला. रेवदंड्याहून कुंडलिकेच्या खाडीवरचा पूल पार करून कोर्लईच्या पायथ्याशी असलेल्या कोळीवाड्यात पोचता येते. कोर्लई किल्ला थोडा वेगळा आहे, कारण तो स्थित आहे कुंडलिका खाडीच्या मुखाशी. म्हणून पंडित महादेवशास्त्री जोशींनी त्याला ''कुंडलिकेने सिंधुसागराला अलिंगन दिले, त्या प्रीतीसंगमावरचा हा तीर्थोपाध्यायच आहे'' असे म्हटले आहे. ते वर्णन महादेवशास्‍त्री जोशी यांच्‍या 'महाराष्ट्राची धारातीर्थे' या पुस्तकात येते.

किल्ले विजयदुर्गची तटबंदी!


विजयदुर्ग किल्ल्यातील मराठ्यांच्या पराक्रमात तेथील दुर्गरचना, आरमारी गोदी आणि समुद्रांतर्गत तटबंदी यांचाही समावेश करता येईल. तेथील बलाढ्य आरमार मुंबईस्थित इंग्रजांच्या डोळ्यांत खुपत असे. त्यासाठी त्यांनी ‘ऑपरेशन विजयदुर्ग’ ही मोहीम आखली होती. मोहिमेत तीन युद्धनौका पाठवण्यात आल्या. पण त्यांची ती मोहीम यशस्वी झाली नाही, कारण विजयदुर्गपासून साधारण दीडशे सागरी मैल अंतरावर त्या युद्धनौका बुडाल्या. त्या भागात ओहोटीच्या वेळीही पाण्याखाली राहील अशी जाडजूड भिंत समुद्राखाली उभारलेली आहे. इंग्रजांच्या युद्धनौका त्या अदृश्य तटबंदीला धडकल्या आणि बुडाल्या! प्रकाशचित्र तज्ज्ञांनी त्या संदर्भात काही वर्षांपूर्वी अभ्यास केला असता ते बांधकाम सतराव्या शतकातील असल्याचा निष्कर्ष काढण्यात आला. शिवाजी महाराजांनी विजयदुर्ग किल्ल्याची चिलखती तटबंदी उभारताना पाण्याखालील चौथी तटबंदीही बांधून घेतली होती.