अपेक्षा बहुआयामी ज्ञानप्रकाश (रिनेसान्स) चळवळीची


संस्कृती या संकल्पनेची साधीसोपी व्याख्या ‘सामाजिक वर्तनव्यवहार’ अशी करता येईल.

तो शब्द जेव्हा ऐतिहासिक संदर्भात येतो तेव्हा त्याला संचिताचे मोल लाभते. ते परंपरेचे असते, पण आजकाल त्यात रमायला जास्त होते व म्हणून त्यास स्मरणरंजनाचा गोडवा वाटतो. मात्र, स्मरणरंजन (नॉस्टॅल्जिया) हा गेल्या पाचशे वर्षांत, स्थित्यंतराच्या काळात निर्माण झालेला भाव आहे. ती निरंतर भावना नव्हे हे जाणले पाहिजे.

संस्कृती वर्तमानात घडत असते. ते एक प्रकारे दस्तऐवजीकरण असते. वर्तमानातील सामाजिक वर्तन दस्तऐवजाप्रमाणे कोरडे, वस्तुनिष्ठ मात्र होता कामा नये. त्यात परंपरेची हृद्यता जपली गेली पाहिजे; त्याचवेळी नवे संकेत निर्माण केले गेले पाहिजेत. निर्मितीची ही ऊर्मी वर्तमानातून व्यक्त व्हायला हवी. ते समाजाचे चैतन्य असते. आज परंपरा जपणे हा उपचार झाला आहे तर नवे काही घडत असल्याचे संकेत वर्तनव्यवहारात जाणवत नाहीत. काळाचा झपाटा आकलन होत नाही आहे.