जगातील भाषांवर संस्कृतचा प्रभाव


युरोपात सर्वत्र पसरलेल्या जिप्सींच्या रोमा बोलीभाषा हिंदीच्या प्राथमिक अवस्थेतून निघाली आहेत, याची अनेक उदाहरणे देता येतील. रोमा भाषेत काही मराठी, गुजराती, पंजाबी शब्द आहेत. उदाहरणार्थ- नाक, कान, बाल(केस), यख(आँख, डोळा),  दे,  ले, (घे), जा, खा,  पी,  शोशाय(ससा,  संस्कृत,  शशक),  याग(आग, अग्नी), रशाय (ऋषी),  इत्यादी. राय आणि रानी म्हणजे महाशय आणि बाईसाहेब. साचोरात म्हणजे सच्चा रक्त. रोमानी आकड्यांचे संस्कृत मूळ सहज ओळखता येते. एक,  दुई(दोन), त्रीन(तीन), शतर(चार),  आक्टो(आठ), अनय(नऊ) व देश(दहा). ब्रिटनमधल्या जिप्सींनी इंग्लंडमधल्या शहरांनाही हिंदी नावे दिली आहेत. उदाहरणार्थ लालोगाव (लालगाव) म्हणजे रेडिंग,  बौरीगाव(बडागाव) म्हणजे लंडन,  छुरीएस्ता गाव(छुरी गाव) म्हणजे काटे, चमचे व सु-यांच्या कारखान्यासाठी प्रसिद्ध असलेले शेफिल्ड!

संस्कृतने बौद्धधर्म भारतातून तिबेटात आणला. त्यामुळे साहजिकच स्वभावत: अत्यंत भाविक वृत्तीच्या तिबेटी माणसांच्या दृष्टीने संस्कृत धार्मिक महत्त्वाची भाषा आहे. तिबेटमधील बौद्ध मंत्र संस्कृतात आहेत. ‘ओम’, ‘पद्म्’ शब्द ते सर्रास वापरतात. बुद्धाला केली जाणारी प्रार्थना संस्कृतमध्ये आहे. ‘नमो बुद्धाय, नमो अवलोकितेश्वर’ प्रार्थनेचा आरंभ ‘हूम’ व शेवट ‘गुरू’ पद्मसिद्धीहूम असा असतो. पद्मसंभव नावाचे पद्मब्यूंग-नास (पद्मपुष्पात जन्मलेला) असे तिबेटीकरण करण्यात आले. अनेक वेळा, संस्कृत नावातला अर्थ साधारणपणे तिबेटात आणला गेला. उदाहरणार्थ-‘बुद्ध’चे संगे झाले. ‘सारीपुत्त’चे सारीबू आणि ‘सिद्धार्थ’चे रोचन झाले. वज्र असेल तेथे ‘दोरजे,  पुल्लिंग दाखवण्यासाठी ‘पा’ व स्त्रीलिंग दाखवण्यासाठी ‘मा’ वापरतात.