मांगरुळ गावची श्रीचिंचेश्वराची यात्रा


सांगली जिल्ह्यातील बत्तीस शिराळा हा तालुका नागपंचमीच्या उत्सवासाठी अवघ्या महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. याच तालुक्यातील मांगरूळ गावात पर्वतरांगांच्या कुशीत, अगदी उंच डोंगरावर श्रीचिंचेश्वर देवाचे मंदिर आहे. मंदिराच्या समोर दीपमाळ तर मागील बाजूस वठलेला वटवृक्ष आहे. शिवाय बाजूला दाट वनराईही आहे. मंदिरापासून काही अंतरावर बारमाही वाहणारी वारणा नदी आहे. ग्रामस्थ आणि चिंचेश्वराच्या भक्तांनी मिळून उंच टेकडीवर असलेल्या त्‍या पुरातन मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. मंदिराच्या गाभा-यात चिंचेश्वराची मूर्ती आहे. आजही त्‍या देवाची आख्यायिका लोक मोठ्या भक्तिभावाने सांगतात.

वडांगळीची सतीदेवीची यात्रा


‘सतीदेवी सामतदादा’ हे बंजारा समाजाचे आराध्यदैवत! ते देवस्थान नाशिकच्या सिन्नर तालुक्यातील वडांगळी गावात आहे. तेथे माघ पौर्णिमेला भरणाऱ्या सतीदेवीच्या यात्रेमुळे वडांगळी गावची ओळख महाराष्ट्रभर सर्वदूर पसरली आहे. त्या यात्रेत हजारोंच्या संख्येने दिले जाणारे बोकडबळी आणि त्या विरोधात होणारी आंदोलने यामुळे ती यात्रा दरवर्षी गाजते.

वडांगळी हे गाव सिन्नरपासून पूर्वेकडे बावीस किलोमीटर अंतरावर देवनदीच्या काठावर वसलेले आहे. बाजारपेठेचे गाव असलेल्या, वडांगळीची लोकसंख्या चार हजारांच्या आसपास आहे. तेथे पंचक्रोशीतील आठ-दहा गावांची बाजारपेठ भरभराटीला आली आहे. गावाच्या पश्चिमेला सायखेडा रस्त्यालगत सतीदेवी-सामंतदादाचे देखणे मंदिर लक्ष वेधून घेते.

मोहोळचे भैरवनाथ मंदिर


सोलापूर जिल्ह्याच्या मोहोळ तालुक्यातील अंकोली गावामध्ये सातशे वर्षापूर्वीचे भैरवनाथांचे मंदिर आहे. मोहोळ-मंगळवेढा मार्गावर अंकोली स्टॉप आहे. अंकोली पंढरपूर-सोलापूर (ति-हेमार्गे) पंढरपूरपासून एकोणिसाव्या मैलावर आहे. रस्ता डांबरी व नित्य रहदारीचा आहे. कोणत्याही मार्गाने अंकोली गावी येताच समोर मंदिराचा भव्य तट नजरेत भरतो. देवालयाचे उंचच उंच डेरेदार शिखर पाहून मन प्रफुल्लित होते.

भैरवनाथ मंदिराच्या प्रवेशासाठी महाद्वार आहे. मंदिरात चौकोनी आकारातील विहीर आहे. मंदिरात सातशे वर्षापूर्वीची पालखी आहे. मंदिराची स्थापना त्याअगोदर झालेली आहे.

टिक्केवाडीचे ग्रामदैवत – भुजाईदेवी


भुजाईदेवीचे मंदिरकोल्हापुरातील भुदरगड तालुक्यात दक्षिणेकडे टिक्केवाडी हे गाव आहे. सह्याद्रीच्या दोन डोंगरांमध्ये वसलेल्या टिक्केडवाडीची लोकसंख्या दोन-अडीच हजारांची. टिक्केवाडी गावाचे ग्रामदैवत म्हणजे भुजाईदेवी.

भुजाईदेवी हे जागृत देवस्थान मानले जाते. देवीचे मंदिर टिक्केवाडी गावापासून दोन किलोमीटर अंतरावर, डोंगराच्या पायथ्याशी दाट निसर्गाच्या छायेत वसलेले आहे. देवीचे मूळ नाव अष्टभुजाईदेवी. गावकरी तिचा उल्लेेख ‘भुजाईदेवी’ असा करतात. भुजाईदेवीची यात्रा फेब्रुवारी महिन्यातील ‌‌‌‍‍पौर्णिमेच्या पहिल्या मंगळवारी भरते. टिक्केवाडीतून कराड, सातारा, सोलापूर, निपाणी, बेळगाव, गोवा, मुंबई इत्यादी ठिकाणी वास्तव्यास नोकरीस गेलेले लोक यात्रेला देवीच्या दर्शनाला येतात. जत्रेच्या कालावधीत गावात सासणकाठ्या, लेझीम, दांडपट्टा इत्यादी मर्दानी खेळ होतात. सासणकाठ्या खेळताना वेळूच्या काठीला देवीचा झेंडा लावून तो हलगीच्या तालावर गावात नाचवला जातो. तो झेंडा गावच्या एकोप्याचे प्रतीक मानले जाते.