आंबेडकर आणि मराठी नाटके


_AambedkarAani_MarathiNatke_2.jpgबाबासाहेब आंबेडकर हे मराठी नाटकांचे चाहते होते हे त्यांच्या उच्च शिक्षणासाठी प्रथम अमेरिकेत केलेल्या वास्तव्य काळात दिसून आले. त्यांनी त्यांचे आरंभीचे सहकारी सीताराम शिवतरकर मास्तर यांना त्यांच्या अमेरिकेतील वास्तव्यात जी पत्रे लिहिली, त्यात गडकऱ्यांच्या नाटकांची पुस्तके पाठवून देण्यासाठी सुचवल्याचा उल्लेख आहे.

बाबासाहेबांचे कार्यालय परळच्या दामोदर नाट्यगृहाला लागून होते. त्यांचे स्वतःचे ग्रंथालय दामोदर हॉलच्या एक तृतीयांश भागात थाटलेले होते. विशेष म्हणजे ते अर्ध्या लाकडी आणि जाळीच्या पार्टीशनने मुख्य नाट्यगृहापासून विभागलेले होते. त्यामुळे स्टेजवर सुरू असलेल्या नाटकातील पदे व संवाद त्यांच्या कानी सतत पडत असत.

बाबासाहेबांनी कोल्हटकर, खाडिलकर, गडकरी अशा मान्यवरांची नाटके आवडीने पाहिली असावीत. त्यांनी ती नाटके निदान वाचल्याचे दिसून येते. प्रबोधनकार ठाकरे यांच्या ‘खरा ब्राह्मण’ ह्या नाटकावर बाबासाहेबांनी प्रदीर्घ समीक्षण लिहिले होते असे प्राचार्य म.भि. चिटणीस यांनी त्यांच्या आठवणींत लिहून ठेवले आहे.

चिटणीस ‘मिलिंद महाविद्यालया’च्या वार्षिक सभेत जेव्हा त्यांना वृत्तांत कथन करत त्यावेळी ते “आपल्या महाविद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांनी अमुक अमुक मराठी नाटक अथवा नाट्यप्रयोग सादर केले” असे सांगत. त्यावर बाबासाहेब त्यांना म्हणत, “आपल्या महाविद्यालयात तीच ती नाटके कसली सादर करता? आपल्या मुलांनी करण्याजोगे वेगळे नाटक नाही का मिळत? मुलांनाच त्यांच्या जीवनावर लिहू द्या नाटक आणि त्याचे प्रयोग करा.”

_AambedkarAani_MarathiNatke_1.jpgचिटणीस यांनी काही होतकरू विद्यार्थ्यांना पुढील वर्षी सादर करण्याच्या नाटकासाठी संहिता लिहिण्यास सांगितले. त्यांना योग्य प्रतिसाद मिळाला नाही. म्हणून चिटणीस यांनी 14 एप्रिल 1955 च्या बाबासाहेबांच्या जयंतीनिमित्त सादर करण्यासाठी जे नाटक लिहिले ते म्हणजे 'युगयात्रा'. त्या नाटकात त्यांनी भारतीय इतिहासातील समतेचा प्रवास चितारला आहे. ते नाटक ‘मिलिंद महाविद्यालया’च्या विद्यार्थ्यांनी रंगभूमीवर त्याच दिवशी सादर केले. ‘आपल्या लोकांनी दलित शोषितातील अस्मिता जागी व्हावी असे काहीतरी लिहिले पाहिजे’ असे बाबासाहेब आंबेडकर चिटणीस यांच्याजवळ बोलत असत.

- सुहास सोनवणे

Add new comment

The content of this field is kept private and will not be shown publicly.

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.